Hoofdmenu

Kortenhoef

Plaats
Dorp
Wijdemeren
Gooi en Vechtstreek
Noord-Holland

Kortenhoef Wijdemeren-MSD-20090308-161206.jpg

Kortenhoef, Wijdemeren, Kortenhoefse dijk
Kortenhoef, Wijdemeren, Kortenhoefse dijk

Kortenhoef Wijdemeren-MSD-20090413-163024.jpg

Kortenhoef, Wijdemeren, Moleneind
Kortenhoef, Wijdemeren, Moleneind

MSDC-20110903-246963.jpg

Kortenhoef, Wijdemeren Noord Holand, NK Palingroken op de Kortenhoefsedijk
Kortenhoef, Wijdemeren Noord Holand, NK Palingroken op de Kortenhoefsedijk

kortenhoef_rk_st_anthoniuskerk_aan_de_kerklaan.2.jpg

Kortenhoef, RK St. Anthoniuskerk
Kortenhoef, RK St. Anthoniuskerk

kortenhoef_bruine_korenbout_zeldzame_libel_gefografeerd_langs_de_kromme_rade.jpg

Kortenhoef, Bruine Korenbout, zeldzame libel, gefografeerd langs de Kromme Rade
Kortenhoef, Bruine Korenbout, zeldzame libel, gefografeerd langs de Kromme Rade

kortenhoef_de_wijde_blik_zonsondergang.1.jpg

Kortenhoef, de Wijde Blik, zonsondergang
Kortenhoef, de Wijde Blik, zonsondergang

kortenhoef_de_wijde_blik_zonsondergang.3.jpg

Kortenhoef, de Wijde Blik, zonsondergang
Kortenhoef, de Wijde Blik, zonsondergang

kortenhoef_fort_kijkuit_vanaf_de_kruising_van_de_gabrielweg_en_de_n201.2.jpg

Kortenhoef, Fort Kijkuit vanaf de kruising van de Gabriëlweg en de N201
Kortenhoef, Fort Kijkuit vanaf de kruising van de Gabriëlweg en de N201

kortenhoef_fort_kijkuit_beheerderswoning.1.jpg

Kortenhoef, Fort Kijkuit, beheerderswoning
Kortenhoef, Fort Kijkuit, beheerderswoning

kortenhoef_kortenhoefse_plassen_bij_ijs_ook_erg_mooi_en_minder_bekend_dan_de_nabij_gelegen_ankeveense_plassen_en_dus_rustiger.3.jpg

Kortenhoef, Kortenhoefse plassen, bij ijs ook erg mooi en minder bekend dan de nabijgelegen Ankeveense plassen en dus rustiger
Kortenhoef, Kortenhoefse plassen, bij ijs ook erg mooi en minder bekend dan de nabijgelegen Ankeveense plassen en dus rustiger

kortenhoef_kortenhoefse_plassen.1.jpg

Kortenhoef, Kortenhoefse plassen
Kortenhoef, Kortenhoefse plassen

kortenhoef_kromme_rade_links_de_vuntus_rechts_het_hol.7.jpg

Kortenhoef, Kromme Rade, links de Vuntus, rechts Het Hol
Kortenhoef, Kromme Rade, links de Vuntus, rechts Het Hol

kortenhoef_molen_gabriel.1.jpg

Kortenhoef, molen Gabriël
Kortenhoef, molen Gabriël

kortenhoef_moleneind.6.jpg

Kortenhoef, Moleneind
Kortenhoef, Moleneind

kortenhoef_natuurgebied_het_hol_en_de_suikerpot_reeen_zitten_er_veel.3.jpg

Kortenhoef, Natuurgebied Het Hol en de Suikerpot, reeën zitten er veel
Kortenhoef, Natuurgebied Het Hol en de Suikerpot, reeën zitten er veel

kortenhoef_natuurgebied_het_hol_en_de_suikerpot_sloten_en_plassen_met_krabbescheer.2.jpg

Kortenhoef, Natuurgebied Het Hol en de Suikerpot, sloten en plassen met krabbescheer
Kortenhoef, Natuurgebied Het Hol en de Suikerpot, sloten en plassen met krabbescheer

kortenhoef_natuurgebied_het_hol_en_de_suikerpot.1.jpg

Kortenhoef, Natuurgebied Het Hol en de Suikerpot
Kortenhoef, Natuurgebied Het Hol en de Suikerpot

kortenhoef_nederlands_hervormde_kerk_kortenhoefse_dijk.1.jpg

Kortenhoef, Hervormde kerk, Kortenhoefsedijk
Kortenhoef, Hervormde kerk, Kortenhoefsedijk

kortenhoef_oppad_de_nh_kerk_van_kortenhoef.3.jpg

Kortenhoef, Oppad met op de achtergrond de Hervormde kerk
Kortenhoef, Oppad met op de achtergrond de Hervormde kerk

kortenhoef_oppad.1.jpg

Kortenhoef, Oppad
Kortenhoef, Oppad

kortenhoef_oppad.2.jpg

Kortenhoef, Oppad
Kortenhoef, Oppad

kortenhoef_voormalig_gemeentehuis_kortenhoefsedijk.1.jpg

Kortenhoef, voormalig gemeentehuis, Kortenhoefsedijk
Kortenhoef, voormalig gemeentehuis, Kortenhoefsedijk

kortenhoef_voormalige_jeugdherberg_de_karekiet.2.jpg

Kortenhoef, voormalige jeugdherberg De Karekiet
Kortenhoef, voormalige jeugdherberg De Karekiet

kortenhoef_herrvormde_pastorie.1.jpg

Kortenhoef Hervormde pastorie
Kortenhoef Hervormde pastorie

NH gemeente Kortenhoef in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Kortenhoef in ca. 1870 kaart J. Kuijper
gemeente Kortenhoef in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Kortenhoef

Overnachten
- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Kortenhoef.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kortenhoef (online te bestellen).

Status
- Kortenhoef is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de regio Gooi en Vechtstreek, gemeente Wijdemeren. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-7-1966. Per 1-8-1966 over naar gemeente 's-Graveland, in 2002 over naar gemeente Wijdemeren.

- Wapen van de voormalige heerlijkheid Kortenhoef.

Naam
Oudere vermeldingen
1156 Curtenvene, 1235 Curtenhoven, 1364 (datering kopie onzeker) Cortehoeven, 1381-1383 Cortehoeven, 1444 Kortehoeff.

Naamsverklaring
Betekent 'bij het korte veen (later: hoef)', waarschijnlijk naar de geringe opstrekkende lengte van de ter ontginning uitgegeven stukken veen. De oudste vorm, indien niet verschreven uit -hovene*, is de eerste vermelding van een ontginningsnaam op -veen. Voor hoef, zie Hoeve, Hoeven, Tienhoven. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Kortenhoef ligt W van Hilversum, NW van Loosdrecht. Het dorp is verdeeld in 3 kernen: het oude Kortenhoef; de Kortenhoefse dijk (of de Dijk, zoals ze ter plekke zeggen), het Moleneind, gescheiden van de Dijk toen het Hilversums kanaal gegraven werd ergens in de jaren dertig, en de relatief nieuwe kern rond de katholieke kerk aan de Kerklaan.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Kortenhoef 81 huizen met 713 inwoners, verdeeld in het dorp zelf 61/534 (= huizen/inwoners) en buurtschap De Rade 20/179.

- Tegenwoordig heeft Kortenhoef ca. 3.000 huizen met ca. 6.800 inwoners.

Geschiedenis
Kortenhoef is gelegen in een waterrijke omgeving en is bekend vanwege haar plassengebied, waaronder de Kortenhoefse Plassen, die zijn ontstaan door veenafgravingen. Na het beëindigen van de vervening werd er veeteelt bedreven en wat binnenvisserij. Nu zijn er nog slechts enkele boerenbedrijven. Veel van de marginale landbouwgronden zijn opgekocht door Natuurmonumenten.

Schilders en schrijvers in Kortenhoef
Paul Gabriël, colorist van de Haagse School, was omstreeks 1870 kwartiermaker voor een stroom van schilders en dichters die het karakteristieke vervenersdorp Kortenhoef ontdekten. In dit gebied trokken veel schilders van de Haagse school en de Larense school aan het einde van de 19e eeuw rond om de plassen en polders te schilderen. Schilders van Kortenhoef: Reinier Bastert, Victor Bauffe, Bernard van Beek, Paul Gabriël, G. van Schagen, Anton Smeerdijk, Louis Stutterheim, Toon Verplak, Barend van Voorden, Cornelis Vreedenburgh, Piet van Wijngaerdt, Colnot, Filarski en vele anderen. Schrijver Nescio schreef vaak over Kortenhoef en omgeving.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Kortenhoef (en/of 's-Graveland en Ankeveen), kunt u terecht bij Historische Kring In de Gloriosa.

Bezienswaardigheden
- Kortenhoef heeft 15 rijksmonumenten.

- Kortenhoef heeft 9 gemeentelijke monumenten.

- De RK St. Antonius van Paduakerk (Kerklaan 26) van architect Alfred Tepe dateert uit 1880. Het is een neogotische hallenkerk met toren, die voorzien is van overhoekse steunberen en vier nissen in ieder gevelvlak van de klokkenverdieping. De Bernulphusgilde-inventaris is grotendeels nog aanwezig. Pneumatisch orgel van M. Maarschalkerweerd uit 1897. - Parochie H. Antonius van Padua.

- Schilderes Geesje Mesdag-van Calcar laat in 1904 aan de Kortenhoefse Plassen een atelier op palen bouwen: De Karekiet (Kortenhoefsedijk 137) (niet te verwarren met De Karekiet in het nabijgelegen Loosdrecht). Van 1929 tot eind jaren tachtig doet het pand dienst als jeugdherberg. Thans is het een particulier bewoond rijksmonument.

- De Voorste Molen of Molen Gabriël is in 1635 gebouwd en bemaalde, samen met de inmiddels verdwenen Middelste Molen en Achterste Molen, de polder Kortenhoef. In 1957 is de molen verkocht aan Stichting Molen Gabriël, die de molen uitwendig liet restaureren. Het gaande werk en het scheprad waren toen al verwijderd. In de molen bevindt zich nu een woning. De molen is niet te bezichtigen. De naam Gabriël is ontleend aan kunstschilder Paul Joseph Constantin Gabriël, die van deze molen diverse schilderijen heeft gemaakt. Adres: Gabriëlweg 8, 1241 ND Kortenhoef. Kennelijk oudere adresseringen van deze molen die wij tegenkomen, zijn Zuwe 14, 1241 NC Kortenhoef en Kleizuwe 14, 3633 AE Vreeland. De gemeentegrens loopt (tegenwoordig) langs de Gabriëlweg (Z = Vreeland gem. Stichtse Vecht, N = Kortenhoef gem. Wijdemeren), en de molen ligt N daarvan, dus op grondgebied van Kortenhoef.

- Het voormalige gemeentehuis van Kortenhoef (Kortenhoefsedijk 155) is gebouwd in 1910, in neo-Hollandse renaissancestijl, naar ontwerp van H. Hissink, met uitbreiding uit 1930. Het pand is beeldbepalend gesitueerd in de historische kern van Kortenhoef, aan de noordwestzijde van de Kortenhoefsedijk.

- Hervormde (PKN) Kerk (Kortenhoefsedijk 168) uit eind 15e eeuw. Eenbeukig schip en smaller koor zonder steunberen, vermoedelijk uit de zelfde tijd als de toren. Het schip is later grotendeels vernieuwd. Eenklaviers orgel, in 1871 gemaakt door H. Knipscheer voor de hervormde kerk te Veessen. Na een tijdelijk verblijf in de hervormde kerk te Andijk is het orgel in 1974 gerestaureerd door Verschueren Orgelbouw en in Kortenhoef geplaatst. Klokkenstoel met klok van Johannes Dop, 1641, diameter 120,5 cm. Mechanisch torenuurwerk van Eijsbouts uit 1923. De kerk biedt sinds 1981 ook onderdak aan de Oecumenische Streekgemeente Kortenhoef.

- De hervormde pastorie (Kortenhoefsedijk 163) dateert blijkens een stichtingssteen uit 1840. Dwarshuis onder mansardedak, waarin dakkapel met vleugelstukken. Vensters met luiken en deur met eenvoudig bovenlicht. Op de stoep twee gebeeldhouwde wapendragende leeuwtjes, van elders afkomstig.

- Fort Kijkuit ligt nog nét op grondgebied van Kortenhoef. De grens met Vreeland loopt langs de Gabriëlweg. Vanouds was het adres van het fort Zuwe 17, later Kleizuwe 17, tegenwoordig Gabriëlweg 6 (wellicht om de verwarring op te heffen dat de andere panden aan de weg Kleizuwe allemaal onder Vreeland vallen, en het fort tegenwoordig inderdaad eigenlijk aan de Gabriëlweg ligt). In 2015 is het fort gerestaureerd en herbestemd tot beheerkantoor en informatieruimte van Natuurmonumenten. Pagina over de militaire aspecten van Fort Kijkuit.

- Gevelstenen in Kortenhoef.

Evenementen
- Kunst aan de Dijk is een vrijwilligersorganisatie die door het jaar heen een reeks concerten, literaire en toneelavonden en tentoonstellingen te organiseren in het Oude Kerkje.

- In de winter kunt u, gezien het waterrijke gebied, als het hard genoeg vriest, prima schaatsen in Kortenhoef en omgeving (YouTube filmpjes).

- Carnaval. Dans- en carnavalsvereniging De Turftrappers is opgericht in 1979.

- Driedorpenloop (begin juni).

- NK Palingroken (op een zaterdag begin september). De organisatie verwelkomt ieder jaar ruim 100 amateurs en professionals in de kunst van het palingroken, uit alle windstreken van Nederland. Het NK Palingroken was overigens de eerste gebruiker van een baanbrekend apparaat waarmee de wedstrijdpaling pijnloos door middel van een elektrische stroomstoot wordt gedood, dit in plaats van een langzaam sterven in een zoutbad. Inmiddels heeft de Tweede Kamer een wet aangenomen waarmee deze nieuwe slachtmethode verplicht is gesteld. De Stichting Vechtplassen Palingrook Commissie (VPC) ziet hierin een bevestiging van haar rol als voortrekker in het beperken van onnodig dierenleed.

Landschap, natuur en Recreatie
Het dorp en de voormalige gemeente Kortenhoef heeft een groot buitengebied met daarin 3 moerassige plassengebieden, alle beheerd door Natuurmonumenten:

- Tussen Vecht en Gooi, in de oostflank van het Groene Hart, ligt het land van Nescio en Gabriël, de 382 hectare grote Kortenhoefse Plassen. Turfstekers, rietsnijders en broodvissers hebben het sinds de middeleeuwen vormgegeven en er een karig bestaan gevonden. Later werd dit botanisch en ornithologisch kroonjuweel eigendom van Vereniging Natuurmonumenten. Sindsdien kan iedereen er per kano, roeiboot of op de schaats genieten van het steeds wisselende landschap. In de Kortenhoefse Plassen is de verveningsstructuur nog goed herkenbaar. De plassen, moerassen en legakkers vormen een bijzonder natuurgebied. Het hoger gelegen Gooi zorgt ervoor dat in dit gebied voedselarm en schoon grondwater omhoog komt. Dit zogeheten kwelwater biedt een voedingsbodem voor bijzondere planten. Op het water drijven bijvoorbeeld waterplanten als waterlelie en gele plomp. Soms ontstaan spontaan eilandjes van krabbescheer en waterscheerling. Het gebied is ook rijk aan hooilandjes met planten als echte koekoeksbloem en dotterbloem.

- Natuurgebied Het Hol heeft een oppervlakte van 187 hectare en wordt beheerd door Natuurmonumenten. Het ligt tussen Kortenhoef en Oud-Loosdrecht, op de grens tussen Noord-Holland en Utrecht. Dit laagveengebied is ooit afgegraven voor turf. Nu is het een moerasgebied waar verschillende stadia van verlanding zichtbaar zijn: van open water en trilveen tot rietland en bos. In Het Hol komt veel kwelwater aan de oppervlakte. Er groeien veel bijzondere planten zoals echte koekoeksbloem, grote boterbloem en dotterbloem. Maar ook vindt u er bijvoorbeeld moeraskartelblad, verschillende soorten orchideeën en grote ratelaar. In het water is waterviolier, krabbenscheer, mattenbies en pijlkruid te vinden. - Proefschrift van Ivan Mettrop (2015) over de mogelijke voor- en nadelen van herinvoering van een fluctuerend waterpeil als maatregel om doelvegetaties te behouden in verschillende typen basenrijke trilvenen.

- Wijde Blik is een plassen- en moerasgebied. De Wijde Blik wordt door sommigen het Wijde Blik genoemd. Een voor de hand liggende verklaring van de naam gaat uit van een betekenis 'vergezicht'. Echter, verschillende namen met bleek of blijk worden eerder verklaard vanuit woorden als blikkeren of blinken, dus verwijzend naar het spiegelen van een wateroppervlak. (op de oude plattegrond van de gemeente Kortenhoef (zie onderaan die pagina) wordt het gebied overigens wel het Wijdeblik genoemd, red.) Wijde Blik ligt NO van Loenen, O van Vreeland, ZW van de Kortenhoefse Plassen en wordt begrensd door de Provincialeweg N201 met daarlangs het Hilversums Kanaal in het N, de weg Moleneind (= het Z uiteinde van het dorp Kortenhoef) in het O en de Lambertszkade in het Z. De Wijde Blik valt onder Kortenhoef en niet onder Loosdrecht, wat sommigen denken. Z van de weg Moleneind en daarmee ook Z van de Wijde Blik, begint de Horndijk, die onder (Oud-)Loosdrecht valt. Wijde Blik en haar oeverlanden zijn grotendeels in bezit van Natuurmonumenten, die hier een gebied van 289 hectare beheert. Wijde Blik bestaat uit open water, weiland en moerasbos. Omdat er behalve veen ook jarenlang zand is gewonnen, is de plas de grootste en op de Spiegelpolder na de diepste van alle Vechtplassen. Hoewel daarmee veel waardevols aan natuur verdween, heeft het voor de natuur ook voordelen gehad. Door zijn diepte zuigt de plas namelijk veel kwelwater uit de ondergrond aan. De goede kwaliteit daarvan komt de beheerders goed van pas. De plas vriest door de zware kwel ’s winters meestal niet dicht. Wintergasten als brilduiker, wilde eend en smient profiteren hiervan. In de brede rietkragen rond de plas broeden grote en kleine karekiet, fuut, meerkoet en rietzanger. Natuurmonumenten wil de instroom van voedselrijk water uit de Vecht beperken en het aandeel kalkrijk, voedselarm kwelwater in het gebied vergroten. Zo blijven bijzondere planten als galigaan behouden. Het gebied is te overzien vanaf de provincialeweg naar Hilversum (N201), de weg Moleneind in Kortenhoef en de ZW daarvan lopende Lambertszkade, een 2 km lange veenkade met fietspad tussen Kortenhoef / Oud-Loosdrecht en Loenen / Vreeland. De Wijde Blik heeft slechts één toegang, en wel vanaf het Hilversums kanaal. Aan de N201 en het Moleneind zijn een zeilschool en botenverhuurbedrijven gevestigd.

- De zeer landelijke 9 km lange wandelroute Oppad / Kromme Rade leidt u door en langs alle 3 de plassengebieden van Natuurmonumenten in Kortenhoef, namelijk het deel van de Kortenhoefse Plassen dat Achter de Kerk wordt genoemd (= Oppad), de Wijde Blik (= W van de weg Moleneind) en Het Hol (O van de weg Moleneind, N van het pad Kromme Rade). Aan de andere kant van de Kromme Rade ligt de Vuntus, Loosdrecht, ook deels eigendom van Natuurmonumenten. Het Oppad is een oud kerkepad van de Emmaweg in 's-Graveland naar de Kortenhoefsedijk in Kortenhoef. Dit pad werd vroeger door de inwoners van 's-Graveland gebruikt om naar de kerk in Kortenhoef te gaan. U kunt de wandelroute beginnen bij de kruising Emmaweg-Oppad, bij de kruising 's-Gravelandsevaartweg-Kromme Rade of bij de kruising Kromme Rade-Moleneind. Alleen bij het laatste punt zijn een paar parkeerplaatsen. Voor de andere opstappunten moet elders geparkeerd worden of kom op de fiets of met het openbaar vervoer (bus). De wandelroute Oppad - Kromme Rade is bekend en populair bij planten- en libellenliefhebbers, en wordt ook aanbevolen aan biologiestudenten. Het is namelijk een van de weinige plekken waar je met een wandeling van slechts 9 kilometer, alle laagveenhabitats tegenkomt met algemene en zeldzame gemeenschappen van planten en dieren. Het Hol is ook een van de weinige plekken in Nederland waar de Groene Glazenmaker (een libel) voorkomt vanwege de aanwezigheid van grote velden krabbenscheer. - Fotoreportages m.b.t. Kortenhoefse Plassen, Wijde Blik, Oppad van fotograaf Martin Stevens.

Beeld
- Diverse fotoreportages van Kortenhoef van fotograaf Martin Stevens.

- Oude foto's van Kortenhoef en omgeving.

Links
- Stichting Behoud Leefbaarheid Oud-Kortenhoef (BLOK).

- Weerstation De Arend te Kortenhoef.

Reactie toevoegen