Klein Garnwerd

Status
- Klein Garnwerd is een buurtschap in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Winsum.
- De buurtschap Klein Garnwerd valt onder het dorp Winsum.

Naam
In het Gronings
Klain Garnwerd.
Naamsverklaring
Zoals de naam al suggereert, was Klein Garnwerd oorspronkelijk een buurtschap van het nabijgelegen dorp Garnwerd. Echter door het rechttrekken van het Reitdiep in ca. 1638 zijn zij van elkaar gescheiden geraakt, waardoor Klein Garnwerd aan de Hoogelandse kant van het Reitdiep kwam te liggen en daarom (zij het pas sinds 1811, in de Franse Tijd) bij Winsum is gaan horen. De oude rivierbedding, het huidige Oude Diepje (op oudere kaarten Oude Reitdiep geheten), is nog duidelijk herkenbaar in het landschap aanwezig.

Ligging
De buurtschap Klein Garnwerd ligt ZW van Winsum, NO van Garnwerd, rond de weg Klein Garnwerd en grenst in het W aan het Reitdiep.

Statistische gegevens
- In 1840 had Klein Garnwerd 16 huizen met 85 inwoners.
- Tegenwoordig omvat Klein Garnwerd nog slechts een handvol panden.

Geschiedenis
Duisterwinkel
NW van Klein Garnwerd lag vroeger de buurtschap Duisterwinkel. Volgens de gemeentearchivaris is deze plaatsnaam bij de gemeentelijke herindeling van 1990 geschrapt en deel geworden van de buurtschap Klein Garnwerd. Tegenwoordig staan er ook geen panden meer in dat gebied. Duisterwinkel wordt echter om ehhh duistere redenen nog wel genoemd als buurtschap op de site van de gemeente Winsum. Op een kaart uit 1905 wordt het niet genoemd. De naam komt wél voor op de kaart van Ludolph Tjarda van Starkenborgh (ca. 1690), op de kaart van Theodorus Beckeringh (1781) en in de Aardrijkskundige woordenboeken van o.a. Van der Aa() en Pott() en in de Groninger Encyclopedie van K. ter Laan (1954).

De naam zou duiden op een voor schepen gevaarlijke bocht (winkel) in de Hunze, thans Reitdiep. In die bocht zouden veel bomen hebben gestaan rond een drietal boerderijen, wat de bocht een donker karakter gaf. Het verhaal gaat, dat voor de kanalisatie van de Hunze tot Reitdiep, hier dikwijls trekschuiten werden beroofd. Het was een duistere hoek (vergelijk het Duitse Winkel) in de Hunze. Verder doet de ronde dat een bepaald persoon zich in 1811, toen iedereen een achternaam moest kiezen, Duisterwinkel zou zijn gaan noemen. En dat die persoon woonde in deze buurtschap Duisterwinkel bij Klein Garnwerd. Genealoog Jaap Duisterwinkel die zijn voorgeslacht heeft uitgezocht, komt echter tot de conclusie dat die persoon uit de gemeente Grijpskerk stamt.

Natuur en recreatie
- Door Klein Garnwerd loopt het bekende Pieterpad.

Trivia
- In principe wordt het gebied W van het Reitdiep tot het Westerkwartier gerekend, en het gebied O daarvan tot het Hoogeland. Zoals bij Naam vermeld, is Klein Garnwerd door een rechttrekking van het Reitdiep ter plekke, verhuisd van het Westerkwartier naar het Hoogeland. Toch is men er altijd Westerkwartiers blijven spreken.

- Nog een bijzonderheid is dat het Westerkwartiers door de Hoogelandsters Overdaaips wordt genoemd, letterlijk: over het (Reit)diep. Maar dat omgekeerd het Hoogelands door de Westerkwartierders ook Overdaaips wordt genoemd. Dat is net zo waar: voor beide is de andere kant van het Reitdiep immers de overkant...