Kethel (en Spaland)

lokatie

samenvatting:

Status
- Kethel en Spaland was een gemeente in de provincie Zuid-Holland, van oudsher tot 1-8-1941. Per die datum is zij grotendeels opgegaan in de gemeente Schiedam. Een klein deel is overgegaan naar de gemeente Rotterdam. Het betrof met name een oostelijke strook, zijnde 1) de Oost-Abtspolder, O van de spoorlijn en de Poldervaart, N van de Polderweg, thans bedrijventerrein Rotterdam Noord-West, en 2) een gebied O van de spoorlijn, W van de Poldervaart, met daarin de buurtschap Kandelaar.
- Wapen van de voormalige gemeente Kethel en Spaland.
- Per 1-4-1817 is een deel van Oud- en Nieuw-Mathenesse afgesplitst van de gemeente Kethel en Spaland, en een ander deel van Oud- en Nieuw-Mathenesse van de gemeente Schiedam, tot de gemeente Oud- en Nieuw-Mathenesse, nadat zij aanvankelijk in 1812 aan de gemeente Kethel en Spaland was toegevoegd.
- De gemeente Kethel en Spaland is per 1-9-1855 vergroot met de gemeente Nieuwland, Kortland en 's-Graveland.
- In 1866 is de gemeente vergroot met een (klein) deel van de gemeente Schiedam.

Naam
Uitspraak
Uit te spreken als Kétel.
Spelling
De gemeente werd soms ook kortweg Kethel genoemd. De plaatsnaam Kethel is ook gespeld geweest als Ketel.

Ligging
De gemeente Kethel en Spaland lag N van het oude Schiedam, omgeven door de gemeenten Vlaardingerambacht in het W, Hof van Delft en Vrijenban in het N, Overschie in het O en Schiedam in het Z.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Kethel en Spaland 123 huizen met 812 inwoners, verdeeld in dorp Kethel 41/264 (= huizen/inwoners), buurtschap Spaland 11/67 en de polders Noord-Kethel-Polder 25/156, Oost-Abts-Polder 27/182, West-Abts-Polder 7/65 en Harg-Polder 12/78.
- Per 1-8-1941 is de gemeente Kethel en Spaland opgeheven en opgegaan in de gemeente Schiedam met 2.255 inwoners. Een klein, bij het kopje Status beschreven deel is opgegaan in de gemeente Rotterdam met 158 inwoners.

Geschiedenis
Na de annexatie door Schiedam in 1941 is het snel gegaan met de verstedelijking van het grondgebied van de voormalige gemeente Kethel en Spaland. Het dorp Kethel ligt inmiddels ingeklemd door de nieuwbouw van Schiedam-Noord en kan daarom geografisch gezien niet meer als dorp worden beschouwd, hoewel het ter plekke nog wel als zodanig herkenbaar is. Je zou het als een bijzondere status 'dorp in de stad' kunnen zien (zoals bijv. Princenhage en Ginneken in Breda zich ook nog betitelen). Spaland is nu een wijk N van het dorp Kethel.

Tot 1966 was er nog een postkantoortje met de naam Kethel, dus kennelijk is na dat jaar de naam, althans officieel, in onbruik geraakt.

O van de oude dorpskern ligt aan de Poldervaart nog een kennelijk buurtschapje Windas, rond een gelijknamige weg, met een (particulier?) plaatsnaambordje.

NO van het oude dorp ligt nog een buurtschapje met de naam Kerkbuurt, met de oude RK kerk van Kethel.

O van Kethel, O van de Poldervaart en de spoorlijn, N van bedrijventerrein 's-Graveland, ligt rond de Polderweg, in de West-Abtspolder nog een huizengroepje dat je als buurtschap zou kunnen beschouwen, nog net op grondgebied van de gemeente Schiedam. Volgens de atlas (1) heeft dit buurtje geen eigen naam.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Kethel, kunt u terecht bij de volgende sites:
- Site over de geschiedenis van Kethel.
- Pagina over de laatste burgemeester van de gemeente Kethel en Spaland, J.J. van der Lip.

Bezienswaardigheden
- Zoals beschreven is het oude dorp Kethel, met o.a. de NH kerk, ter plekke nog herkenbaar. Het is zelfs een 'beschermd dorpsgezicht'. De 13e-eeuwse kerk is oorspronkelijk katholiek en sinds 1578 hervormd.

- NO daarvan ligt in het buitengebied, rond de Kerkweg, een buurtschapje genaamd Kerkbuurt, met de RK kerk van Kethel. U kunt het vanuit de trein van Schiedam naar Delft zien liggen, aan uw linkerhand. Deze neoromaanse Sint Jacobuskerk, die tevens aan Sint Martinus is gewijd, dateert uit 1890. H.H. Jacobus en Martinusparochie Kethel.
- Babbersmolen.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kethel (online te bestellen).