Huijbergen

Status
- Huijbergen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Woensdrecht. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
- Wapen van de voormalige gemeente Huijbergen.
- Onder het dorp Huijbergen vallen ook de buurtschappen Eiland, Overberg en Schoelieberg.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Huibergen, 1264 Huybergen, 1395 Hubergen, 1903 Huijbergen.
Naamsverklaring
Voor de verklaring van het deel "Huij" hebben wij twee theorieën gevonden:
-Wordt in verband gebracht met het Brabantse hui, een dialectwoord dat etymologisch nauw verwant is met hûo ‘uil’. De plaats zou dan genoemd zijn naar de hier huizende uilen. Volgens de jongste verklaring slaat het grondwoord bergen hier op ‘de markante boog van hoge landduinen die rondom de oudste kern van het dorp ligt’. (1362)
-“Langzamerhand ging de bevolking die onze streken bewoonde aan veeteelt doen. Maar daarvoor was weiland nodig, en gras groeit slechts op vochtige grond. Vanuit de ‘Bergen opten Zoom’ gingen zij op zoek naar de grond, die voldoende waterachtig was, om er weiland van te maken en die zich tevens leende voor een goede afvoer van al te overtollig water. En op hun speurtocht, zo stel ik het mij voor, kwamen zij bij een moerassige streek waarop veel gras groeide en die dus hooi leverde. Bovendien was het terrein dat zij gevonden hadden nog omsloten door heuvels, ofwel bergen, die overtollig water opnamen en tevens een goede beschutting gaven tegen stormen. De vennetjes die in dit terrein lagen, boden gelegenheid om te vissen, de bergen om te jagen. Werkelijk een ideaal gebied en het zal hun dan ook uitermate geschikt geleken hebben om er zich te vestigen, en er hun nieuwe broodwinning, de veeteelt, te beoefenen. Langzamerhand gingen zij toen hun vee weiden in dit waterig gebied, of zo de Germanen het zeiden, in het ‘hoi’ tussen de bergen. In het begin waren het nog slechts enkele pioniers, en dat het er nooit vele geworden zijn, zal wel veroorzaakt zijn door de vele rovers die in de streek ronddwaalden. Maar die pioniers zijn door hun noeste arbeid grote veehouders geworden. En als hun familie deze pioniers eens ging bezoeken, zullen zij gezegd hebben, zoiets als: ‘Wy gaene toe onse kinders, dye woonen in de hoibergen.’ En migranten zeiden: ‘Laet ons woonen gaene, daar in dye hoibergen.’ Zo kende de bevolking de streek, die nu Huijbergen is, als de hoibergen. Maar in de loop der tijden is het Germaanse woord hoi veranderd in huy, en toen bestonden er geen hoibergen meer, maar was er een Huybergen. In 1263 was het reeds zover, zie de oude akten, dat men van Huybergen sprak. Tegenwoordig heeft men de naam iets ‘verfraaid’ door op de y twee puntjes te zetten. Wij schrijven nu Huijbergen. Maar Germaans is de naam daardoor niet meer” (18).
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Huijbergen ’t Sanegat.

Ligging
Huijbergen ligt 5 km O van Woensdrecht. De veldnaam Huijbergsche Braak ligt overigens niet bij Huijbergen, maar 2 km Z van Heerle in de gemeente Roosendaal (t/m 1996 gemeente Wouw). N grenzend aan Vijfhoek, Z aan Zoomvliet.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Huijbergen 59 huizen met 507 inwoners, verdeeld in dorp Huijbergen 34/281 en de buurtschappen Overbergh 15/135 en Schoeliebergh 10/91. Het CBS-gemeentenummer was 0803.
- Tegenwoordig omvat Huijbergen ca. 800 huizen met ca. 2.000 inwoners.

Geschiedenis
In 1963 heeft Huijbergen het 700-jarig bestaan gevierd. “Een mooi feest, maar op de keper beschouwd is ons uitgangspunt niet geheel juist. Want Huijbergen is niet gesticht in 1263, het bestond reeds lang daarvoor. Er was vóór 1263 al een streek ten ZW van Breda die men Huijbergen noemde, en die bewoond werd door mensen die voornamelijk de veeteelt beoefenden. Maar daarnaast huisden er ook rovers en plunderaars, die zich in de moerassen en oerwouden van Huijbergen konden schuilhouden en die het de boeren en vooral de scheepvaart op Antwerpen danig lastig konden maken.

Omdat de Heren van Breda door de plunderingen door deze rovers ernstig financieel nadeel ondervonden – de bewoners werden daardoor immers te arm om nog cijns (belasting, red.) te kunnen betalen, en de tolheffing op de schepen die op Antwerpen voeren werd zware schade toegebracht –, gaven zij in 1263 de streek die Huijbergen heette aan Willem Heusche Bollaert in leen, met de opdracht het grotendeels nog onontgonnen gebied te cultiveren. Als dit slaagde zouden de rovers het gebied, waarin zij zich schuilhielden, noodgedwongen moeten verlaten. Echter tegelijk met de leen-schenking van deze streek werden de bewoners ervan, van hun horigheid aan de Heren van Breda ontheven. En eigenlijk is dit een veel heugelijker feit om thans te gedenken, want toen op die woensdag vóór Palmzondag van 1263 werden onze voorouders vrije burgers” (18).

De twee kloosters die kort erna zijn gesticht, het Monasterium van de Wilhelmieten (1278) en het klooster van de Broeders van Huijbergen, die vrijwel onafgebroken 700 jaar in Huijbergen hebben gestaan, hebben veel voor de ontwikkeling van de streek betekend. De Wilhelmietenorde is in 1879 uitgestorven met het overlijden van de laatste pater P. v.d. Berg. De orde is genoemd naar de Italiaanse edelman en kluizenaar Guilielmus (overleden in 1157). In het Nederlands werd hij Wilhelmus genoemd.

“‘Ter ere Gods en der roemrijke Maagd’ schonken Heer Arnoud van Leuven en zijn vrouw Elisabeth van Breda op 6 februari 1278 de Orde der Wilhelmieten een kapel met bijbehorende grond te Huijbergen, om daar een klooster te stichten. Een vrijgevigheid die overigens ook zijn voordelige kant had, want de toekomstige paters zouden ongetwijfeld bidden voor het zielenheil van hun weldoeners. Al snel vestigden zich er enige paters. Zij leefden er volgens hun strenge regel, met zware vasten, stilzwijgen, studie, landarbeid en ook landontginning, want dit gebied was toen nog niet gecultiveerd” (43).

“Tot 1847 bleef de orde bestaan. Daarna werden de gebouwen aan het vicariaat van Breda afgestaan. Vervolgens werd er door de broeders van Saint Louis uit Oudenbosch een weeshuis voor arme kinderen in ondergebracht. Op 21 juni 1851 konden de broeders zich echter al terugtrekken en werd er een onafhankelijke congregatie te Huijbergen opgericht. Reeds na twee jaar groeide het weeshuis uit tot het welbekende pensionaat Sainte Marie. Eind 1944 trof het noodlot echter opnieuw het klooster en werd het door bommen nagenoeg geheel verwoest. Alleen het poortgebouw bleef behouden. Volgens het jaartal in de zuidelijke muur dateert het uit 1757. Eigenlijk kwam het in gedeelten tot stand tussen 1610 en 1850. Toen het hele pensionaat in 1944 verwoest was, werden door de broeders zo snel mogelijk noodgebouwen ingericht. Het poortgebouw werd toen geschikt gemaakt als school. Daarna raakte het spoedig ernstig in verval. Menig bewoner van het nieuwe klooster zag het dan ook maar het liefst gesloopt. Zover is het echter gelukkig nooit gekomen. In 1967 werd met de restauratie begonnen en na een achttal jaren kon men het vroegere poortgebouw weer in volle glorie zien” (43). Tegenwoordig biedt het poortgebouw onderdak aan het Wilhelmietenmuseum*1.
*1 Zie verder bij Musea.

Huijbergen is relatief lang een klein dorp gebleven met slechts enkele honderden inwoners. Pas na de Tweede Wereldoorlog heeft het dorp een beduidende groei doorgemaakt tot zijn huidige omvang.

Huijbergen is gelegen in een heuvelachtig gebied. Fraaie bossen, heidevelden en stuifduinen typeren de omgeving. Mooi zijn de overgangen in het landschap tussen geaccidenteerde en vlakkere gebieden, door de relaties tussen bodemgebruik en reliëf enerzijds en nederzettingen en cultuurgrond anderzijds bij met name Staartse Duinen, Eiland en Overberg. De hoogteverschillen zijn soms aanzienlijk. Het hoogste punt, de Pilberg, ligt 32 meter boven NAP.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Huijbergen, kunt u terecht bij:
- Heemkundekring De Wilhelmiet (specifiek voor Huijbergen).
- Heemkundekring Het Zuidkwartier (beslaat de hele gemeente Woensdrecht).
- Verhalen over de geschiedenis van Huijbergen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Bezienswaardigheden
- Bergkorenmolen Johanna.
- De huidige kerk van Huijbergen dateert uit 1952 en is de opvolger van enkele eerdere kerken.
- Voormalig gemeentehuis.
- Staartse Hoeve.
- Mariakapellen.

Musea
- Wilhelmietenmuseum.

Jaarlijkse evenementen
- Nadere informatie over de Ronde van Huijbergen (maart) en de jeugdronde De Acht van Huijbergen (juni) vindt u op de site van het Wielercomité Huijbergen.
- KPJ Huijbergen organiseert de Open Huijbergse Kampioenschappen Fierljeppen (op een zondag in juli).

Natuur en recreatie
- Wandel- en fietsroute van 7,7 km rond Huijbergen, door vele historische zandweggetjes. Samengesteld door de heemkundekring. De route is vanaf de site uit te printen. Let dan wel op dat u alleen pagina 1 uitprint (het geheel is nl. inclusief de foto's ca. 40 pagina's).
- Natuurgebieden rond Huijbergen.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Huijbergen en omgeving (online te boeken).

Links
- Site over Huijbergen met o.a. actualiteiten en nieuws van het Dorpsplatform Huijbergen.
- Huijbergen linkspagina.

1. 1. Citekey not found