Hoeven

Status
- Hoeven is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Halderberge. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
- De gemeente Hoeven is in 1810 vergroot met de gemeente Sint Maartenspolder. Daarom heette de gemeente lange tijd ‘Hoeven en Sint Maartenspolder’, om aan te geven dat het voorheen zelfstandige Sint Maartenspolder aan de gemeente Hoeven was toegevoegd.
- Wapen van de voormalige gemeente Hoeven.
- Onder het dorp Hoeven vallen ook de buurtschappen Gors, Kruisstraat, De Heul, Achter 't Hof, Hoevense Beemden, Moleneind, Palingstraat en De Spie.

Naam
Naamsverklaring
- “De naam Hoeven hangt nauw samen met het ontstaan van dit dorp. In 1282 verkochten Arnoud van Leuven en zijn vrouw Elisabeth, Heer en Vrouwe van Breda, aan de cisterciënzerabdij van Sint Bernard aan de Schelde honderd ‘hoeven’ woeste grond, gelegen op en nabij een heuvel die de Halderberg werd genoemd. De oorkonde waarmee de transactie werd bekrachtigd, is in het Latijn gesteld; ‘centrum hovas seu mansos wastinae’, luidt de tekst letterlijk.
Een hoeve of mansus is een oppervlaktemaat, ongeveer 12 bunder groot. Het moet de bedoeling zijn geweest, dat op iedere 12 bunder, op iedere hoeve dus, een boerenbedrijf gevestigd zou worden. De verkoop van de grond aan de abdij was namelijk bedoeld om het nauwelijks bewoonde gebied, dat grotendeels bestond uit drassige veendekken en met heide begroeide zandgronden, te gaan ontginnen. De cisterciënzers hadden zich elders al bekwame ontginners getoond.” (21, 1998) Genoemde oorkonde vormt dus eigenlijk de ‘geboorteakte’ van Hoeven.
- (760) stelt: “De Honderd Hoeven (de naam van de heemkundeikring, red.) is genoemd naar de honderd lapjes veengrond die Johan Louis Gerlach in de 18e eeuw kocht van de bisschop van Antwerpen” (Gerlach was eind 18e eeuw schout van Hoeven, red.).
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Hoeven Peejenland. Site over het carnaval in Peejenland. Feestkleding nodig?

Ligging
Hoeven ligt 9 km W van Breda, 7 km NO van Roosendaal.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Hoeven 276 huizen met 1.755 inwoners, verdeeld in dorp Hoeven 69/389 en de buurtschappen Moleneind 34/228, Palingstraat 3/28, Heul 16/68, Heistraat 14/76, Achterhoek 16/103, Bovenstraat 10/75, Achter het Hof 16/88, Bosschenhoofd 40/269, Kruisstraat 8/70, Gors 39/279 en de Sint Maartenspolder 11/82.
- Tegenwoordig omvat Hoeven ca. 2.500 huizen met ca. 6.500 inwoners.

Geschiedenis
Hoewel er waarschijnlijk al wel enige bewoning rond de Halderberg was, mag de verkoop van ‘honderd hoeven’ in 1282*1 gerust als de geboorte van de gemeente Hoeven worden gezien. De monniken die het nieuwe gebied kwamen ontginnen, vestigden zich met een aantal lekenbroeders ten westen van de Halderberg op een hooggelegen terrein, waar zij een grote hoeve, een ‘uithof’ bouwden. De plaats waar dit gebeurde, boven op een donk, draagt nog steeds de naam Bovendonk*2.

Het gebied van de voormalige gemeente Hoeven hoorde kerkelijk aanvankelijk onder de parochie Gastel. Reeds in de 13e eeuw is er sprake van een ‘kapel op de Halderberg’. In 1310 werd Hoeven een zelfstandige parochie. In 1886 werd de parochie Bosschenhoofd hier op zijn beurt weer van afgesplitst. In 1648, na de Vrede van Munster waarbij het protestantisme tot staatsgodsdienst werd verheven, moesten de katholieken hun kerk afstaan aan de gereformeerden*4. In 1800 kregen zij hem weer terug. Het duurde echter nog tot 1821 voordat de kerk ook daadwerkelijk in gebruik genomen kon worden, omdat het schip helemaal opnieuw moest worden opgebouwd.

De naam van de huidige gemeente Halderberge is weliswaar in 1997 ontstaan, maar de naam is in Hoeven al langer in gebruik. Namelijk bij de Halderbergselaan, die kort na de Tweede Wereldoorlog is ontstaan: “De huidige Sint Janstraat vanaf de Sprangweg tot aan het Raadhuisplein is de oude Hoevense dorpsstraat. In 1670 werd deze zandweg met kasseien bestraat. De straat kreeg een breedte van zes meter. Ook een deel van de Venckelstraat, dit is het eerste deel van de Bovenstraat dat aansluit op de Sint Janstraat, werd in het bestratingsplan opgenomen. Tot in de 20e eeuw vormde de Sint Janstraat, ook wel als Hoogstraat aangeduid, een schakel in het verkeer tussen Etten en Oudenbosch. De komst van de tram in 1890 en later het gemotoriseerde verkeer, maakten de verkeersveiligheid in de dorpskom er niet beter op. Maar het is niet waarschijnlijk dat dit het enige motief was voor het provinciale omleidingsplan, waarbij de gemeentelijke dorpsstraat werd ontlast.

*1 Zie verder bij Naam.
*2 Zie verder aldaar bij Bezienswaardigheden.
*4 Zie verder bij Palingstraat.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Hoeven, kunt u terecht bij Heemkundekring De Honderd Hoeven.
- Verhalen over de geschiedenis van Hoeven en Sint-Maartenspolder op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Recente ontwikkelingen
- Hoeven was o.a. bekend vanwege de sterrenwacht Quasar. Helaas is deze attractie in 2011 definitief gesloten omdat de exploitatie niet meer rond te krijgen was.

Bezienswaardigheden
- Mariakapel.

Jaarlijkse evenementen
- Het Smidje-team uit Hoeven organiseert de jaarlijkse Tractorpulling of Trekkertrek (weekend eind juni). Het evenement trekt zo’n zestig deelnemers uit heel Midden- en Zuid-Nederland. Foto's Tractorpulling Hoeven. Verslag Tractorpulling Hoeven 2011.

Vakantie
- Onder het motto 'Niet inpakken, wel wegwezen' biedt Country Camp u het gemak van compleet ingerichte tenten op o.a. camping Bosbad Hoeven te Hoeven. Wel de lusten, niet de lasten van het kamperen!
- Vakantiehuizen in de omgeving van Hoeven (online te boeken).