Het Loo

Status
- Het Loo is een voomalig dorp (thans wijk) in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn. De wijk is genoemd naar het nabijgelegen Paleis Het Loo en Kasteel Het Oude Loo. In het kader van deze pagina doelen wij met Het Loo vooral op het Kroondomein Het Loo, een landgoed dat voortgekomen is uit de activiteiten van de koninklijke families die Paleis Het Loo hebben bewoond.

Naam
Oudere vermeldingen
1537 dat huys geheiten 't Loe, 1794 't Konings Loo.
Naamsverklaring
Loo betekent 'bos'.(1)

Ligging
- De wijk Het Loo ligt in het NW van Apeldoorn, nabij Paleis Het Loo.
- Kroondomein Het Loo ligt NW van Apeldoorn en valt grotendeels onder de gemeente Apeldoorn, deels onder de gemeente Epe.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de toen nog buurtschap genoemde plaats Het Loo 94 huizen met 636 inwoners.
- Kroondomein Het Loo is met ca. 10.400 hectare het grootste aaneengesloten landgoed van Nederland. Het bestaat uit een aantal onderdelen, die u onder de link uiteengezet vindt.

Geschiedenis
In 1684 kocht stadhouder-koning Willem III, die niet ver hier vandaan jachtterreinen bezat, Het Oude Loo. Hij had als beloning voor zijn overwinning op de Fransen het jachtrecht verkregen over de Veluwe – een exclusief vorstelijk recht – en daar hoorde een jachtslot bij. In 1685 werd begonnen met de bouw van een nieuw slot, Het Loo, ook wel Het Nieuwe Loo genoemd.

Inmiddels al tien generaties stadhouders en koningen van Oranje-Nassau verloren hun hart aan Het Loo, de Veluwse bossen en heidevelden en lieten er hun, vaak nog zichtbare, sporen na: in de Koningslanen en jachthuizen, maar ook in de bosbouw en de uitbreiding en verfraaiing van het Paleispark. Koningin Wilhelmina en prins Hendrik drukten in het begin van de 20e eeuw een ingrijpend stempel op het Kroondomein. Tussen 1901 en 1914 verdubbelden zij de omvang van het landgoed door ruim 5.000 hectare woeste heidegronden aan te kopen. Wilhelmina wilde daarmee haar echtgenoot prins Hendrik "iets te doen geven”. Hij mocht zich immers niet met staatszaken bemoeien. Als hertog van Mecklenburg had hij verstand van jagen en van bosbouw. Op de door Wilhelmina aangekochte woeste gronden kon hij die talenten uitleven. Zij lieten de 'woeste gronden' voor een groot deel bebossen. Prins Hendrik deed dat ’op Pruisische wijze’: de bomen strak in het gelid, de kavels gescheiden door rechte paden. Dat was zowel handig voor de bosbouwactiviteiten als voor de jacht.

Wilhelmina als landgoedeigenaar en bosbouwer
Met de aankoop van de heide werd Wilhelmina noodgedwongen ook eigenaar van de boerengehuchten op deze grond, zoals Niersen, Gortel en een deel van de buurtschap Uddel. Wilhelmina verpachtte de grond en verhuurde de huizen en boerderijen aan de bewoners. Wilhelmina beloofde de inwoners van de dorpjes werk in de nieuwe boswachterijen. Wie dat wilde, kon daarnaast zijn bedrijf aanhouden. Voor een aantal boeren die geen zin in bosbouw hadden, werden elders in Gelderland vervangende boerderijen gezocht. Zo werd de koningin ’opgescheept’ met een nieuw soort onderdanen, voor wie zij zich direct verantwoordelijk voelde. Zij zorgde echt voor deze mensen, blijkt uit onderzoek. In het Koninklijk Huisarchief is een notitie aangetroffen, waarin Wilhelmina zich zorgen maakt om het welzijn van de kinderen die ’s winters in de bosbouw meehielpen met het planten van bomen. In de notitie dringt zij er bij de opperhoutvester op aan deze kinderen ’handgeoliede manteltjes’ ter beschikking te stellen en ’chocolademelk en erwtensoep te serveren’. En vraagt ze hem ’de arme dagloners’ kleine hoeveelheden gratis kunstmest te verschaffen, om ze ’de waarde van den kunstmest te leren kennen’. Ook zorgde Wilhelmina voor sociale voorzieningen, zoals zusterhuizen met wijkverpleegsters en liet ze een muziekcorps, een zangkoor en een meisjesvereniging oprichten.

Landschap
De koningin was niet alleen begaan met de mensen op haar landgoed, ze bekommerde zich ook om de inrichting van het landschap. Als het aan prins Hendrik had gelegen, was het hele Kroondomein vol geplant met bomen. En dan geen inheemse eik, beuk en berk, maar bij voorkeur goed in de bosbouw renderende exoten als lariks, douglasspar en Amerikaanse eik. Dat er op het Kroondomein toch nog heidevelden zijn overgebleven, is te danken aan Wilhelmina. Zij hield van de uitgestrektheid, de ruimte en de uitzichten over de woeste grond en wist voor Hendriks plannen deels een stokje te steken.

Modern bosbeleid
Koningin Beatrix is al sinds 1971 lid van de Raad van Beheer van het Kroondomein en houdt zich sinds het overlijden van haar grootmoeder Wilhelmina actief bezig met Het Loo. Zij heeft een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de Veluwse geschiedenis van haar familie, door af te stappen van de klassieke bosbouw, zoals haar grootvader die nog bedreef en daarvoor in de plaats houtoogst te combineren met natuurbeheer. In de jaren tachtig nam de waardering voor het bosbeleid van koningin Beatrix toe, en het werd bekroond in 1997, toen de Koninklijke Houtvesterij als eerste grote bosbedrijf in Nederland het internationale keurmerk verwierf van de Forest Stewardship Council (FSC), voor duurzaam geproduceerd hout. (bron: Trouw / Cokky van Limpt, 21-12-2010)

Schilderes koningin Wilhelmina
Koningin Wilhelmina (1880-1962) was een getalenteerd kunstenares. Dankzij lessen van schilders als Albert Roelofs, Willem van Konijnenburg en Louis van Soest wist zij een professioneel niveau te bereiken, hetgeen de basis legde voor een levenslange passie. Wilhelmina schilderde en tekende vrijwel uitsluitend landschappen. Het was voor haar de manier haar verbondenheid met Gods schepping tot uitdrukking te brengen. Na haar troonsafstand op 6 september 1948 vluchtte Wilhelmina, naar eigen zeggen, in het penseel. Ze had een rijdend atelier laten ontwerpen dat haar in staat stelde in de natuur, veelal in de omgeving van Paleis Het Loo, onbespied te werken. Tot op het laatst van haar leven is zij actief gebleven met krijt en penseel. Haar artistieke nalatenschap omvat dan ook ruim duizend schilderijen, pastels, tekeningen en schetsen, die sinds 1951 niet meer in het openbaar te zien zijn geweest. Al vroeg bepaalde ze namelijk in haar testament dat haar werk niet geëxposeerd mocht worden.

Bezienswaardigheden
- Paleis Het Loo is tegenwoordig een Nationaal Museum.
- Kasteel Het Oude Loo is niet te bezichtigen. Alleen de tuin is in april en mei toegankelijk.

Natuur en recreatie
- Monumentale bomen op Kroondomein Het Loo.

Literatuur
- In 2010 is hét standaardwerk over Kroondomein Het Loo verschenen (via de link online te bestellen).

Links
- Officiële site van Kroondomein Het Loo.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)