Halsteren
lokatie
Status
- Halsteren is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Bergen op Zoom. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
- De gemeente Halsteren is in 1810 vergroot met de voormalige heerlijkheid Noordgeest. Dit gebied, Z van Halsteren, is in 1962, samen met de Theodoruspolder, naar Bergen op Zoom overgegaan, om die gemeente ruimte te bieden voor woningbouw. Tegelijkertijd verkreeg Halsteren als compensatie het gehele complex van de psychiatrische inrichting Vrederust, dat al voor de helft tot Halsteren behoorde. Halsteren stond circa 2.000 inwoners af en kreeg er ruim 1.000 bij.
- De slogan van de gemeente Halsteren was ‘Hoog niveau op de rand van Brabant’.
- De gemeente Halsteren omvatte naast de gelijknamige hoofdplaats verder het dorp Lepelstraat plus een aantal buurtschappen. De Lepelstraatse buurtschappen staan bij Lepelstraat vermeld, de Halsterense buurtschappen staan hieronder.
- Onder het dorp Halsteren vallen ook de buurtschappen Slikkenburg, Nieuwe Molen, Oude Molen, Vrederust, Spinolaberg en Vetterik.
- Wapen van de voormalige gemeente Halsteren.
Naam
Oudere vermeldingen
1272 Halstert, 1274 Haltre en Halstert, 1290 Halsteren.
Naamsverklaring
De oude vormen laten zien dat uitgegaan moet worden van Halstert, een vorm die kan worden gezien als een samenstelling van hal, dat voortkomt uit halha ‘uitloper van het hoogland’ en stert ‘staart’, naar de puntige vorm. (1)
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Halsteren Altere.
Ligging
Halsteren ligt N van Bergen op Zoom, aan de Eendragt.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Halsteren 367 huizen met 2.220 inwoners, verdeeld in dorp Halsteren 89/538 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Noordgeest 50/268, Lepelstraat en Leemkladde samen 122/727, Oud-Glimispolder 6/45, Auvergnepolder 27/188, Oud-Beijemoerspolder 8/52 en Oude Molen 65/402.
- Tegenwoordig heeft Halsteren ca. 4.500 huizen met ca. 11.500 inwoners.
Geschiedenis
In den beginne
Halsteren heeft zijn ontstaan waarschijnlijk te danken aan de ontginning van turfvelden. Reeds in de 13e eeuw wordt Halsteren vermeld als een haventje aan de Schelde. Ook was er toen al een eenvoudig kerkje. Dat werd echter afgebroken omdat het te klein was en in 1457 verrees er een nieuwe kerk. Toen werd ook de oude toren verhoogd, om de hoogte van kerk en toren meer met elkaar in overeenstemming te brengen*1.
Erasmus
De beroemde Rotterdamse geleerde en humanist Desiderius Erasmus (1469-1536) verbleef in 1494 in Halsteren en schreef er zijn eerste boek, ‘Antibarbari’.
Lage landen en schansen
“Halsteren zelf ligt hoog en droog op de zandgronden. Ten oosten ligt echter het Halsterse Laag*2, drassige grond. De lage landen, zoals het genoemd werd, waren zeer moeilijk, soms geheel niet doorgaanbaar, zelfs niet in de zomer. Vandaar dat dit moeras onderdeel uitmaakte van de verdedigingswerken, vooral toen men via sluizen in staat was het gebied te allen tijde geheel onder water te zetten. ‘Het Land om Halsteren is voor de Strooperijen en Brandschattingen des Vijands beveiligd’, zo laat de 18e eeuwse beschrijving weten, en wel door de stad Steenbergen, het Verdronken Land en de Liniën, met name de schansen Pinsen en De Roovere*2. In 1628 was met de aanleg van deze twee schansen begonnen. Men kan ze nu nog in het landschap herkennen, hoewel zij hun oorspronkelijke vorm grotendeels hebben verloren” (43).
Bedrijvigheid
In de 19e eeuw werd er veel op paling gevist in het Langewater. Naast de landbouw was er sprake van twee bierbrouwerijen en twee korenmolens.
Dorpje Polder of Polre
In de Auvergnepolder (W van Halsteren) lag ooit het dorpje Polder of Polre. Het omvatte naast de kerk nog 47 huizen. Het was ooit in bezit van Zeeuwse adel en een concurrent van Tholen. In 1570 is het door een stormvloed verdwenen. De restanten van het dorp liggen onder een kleilaag van vermoedelijk een meter dik.
Stoomtrams
Halsteren had een station, een tramwegknooppunt, aan de stoomtramlijn Bergen op Zoom - Steenbergen - Roosendaal van 1899-1934 en aan de stoomtramlijn Bergen op Zoom - Tholens Veer van 1882-1934. Het stationsgebouw bestaat nog steeds en is thans in gebruik als cafetaria Vogelenzang (zie foto). Begin 20e eeuw werd het station in de spoorboekjes ook Vogelgezang genoemd.
Brug naar Tholen
De brug die Halsteren met het Zeeuwse Tholen verbindt, is gebouwd in de jaren zeventig. Hans Rooseboom legt in (895) uit hoe deze tot stand is gekomen: “Een mooi verhaal is het ontstaan van de brug. De Thoolse brug is er een in een familie van zes, en die zijn allemaal door de Belgen betaald. Kijk maar eens vanaf de Thoolse brug naar het noorden. Dan zie je met een beetje moeite nóg zo’n stevige witte brug, ook al tussen Brabant (Nieuw-Vossemeer) en Tholen (Oud-Vossemeer), en daarachter rijst een derde loot van de familie op uit het wijde land, deze keer tussen Brabant en Sint Philipsland. Allemaal op korte afstand. Eén brug was hier zat geweest.
Waar komt die bruggenovervloed vandaan? Dat zit als volgt – en het werpt een bedenkelijk licht op de Nederlandse mentaliteit. In de jaren zeventig stemde Nederland eindelijk toe in de Schelde-Rijnverbinding die de Belgen (Antwerpen) al jaren begeerden. Nederland ging akkoord met het Schelde-Rijnkanaal, maar niet zonder slag of stoot. Nederland dwong de Belgen zes nieuwe bruggen af, ter vervanging van de oude, na verbreding van het vaarwater onbruikbaar geworden bruggen. Tandenknarsend moesten de Vlamingen daarop ingaan. Bij Bath liggen zelfs drie bruggen, waarvan één van niets naar nergens. Het is niet voor niets dat de Belgen de pest hebben aan de Hollanders.”
*1 Zie verder bij Bezienswaardigheden.
*2 Zie verder aldaar.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Halsteren, kunt u terecht bij heemkundekring Halchterth.
- Verhalen over de geschiedenis van Halsteren op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).
Bezienswaardigheden
- H. Quirinuskerk.
- NH kerk.
- Voormalig raadhuis uit 1633.
- Monument i.v.m. de herindeling van 1997.
- Julianaboom en Bernhardboom.
- Uitzicht rondom Halsteren.
- Fort De Roovere.
- Sint Antoniusmolen (buurtschap Nieuwe Molen).
- Mariakapel St. Quirinuskapel.
Jaarlijkse evenementen
- Sinds enkele jaren zijn er in Halsteren door het jaar heen pop-evenementen onder de titel Rock Over Halsteren.
- In een weekend in mei organiseert wandelsportvereniging Olympus de Olympustocht. U kunt kiezen uit de afstanden 5, 10, 15, 25, 40 en 50 kilometer.
- Kermis (half juli, gedurende vier dagen).
- Molenfeesten bij de Sint Antoniusmolen (weekend in augustus).
- Braderie (half september).
Natuur en recreatie
- Landgoed Buitenlust.
- Natuurgebied Het Halsters en Oudlands Laag.
- Natuurgebied Prinsesseplaat.
- Markt: aan het Lindenlaantje, zaterdag 8-12 uur.
- Koopavond: vrijdag.
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Halsteren (online te boeken).
Links
- Dorpsraad Halsteren.
- Halsteren linkspagina.
Nieuwe reactie inzenden