Skip to content
Ginneken

Ginneken

lokatie

samenvatting: 

Status
- Ginneken is een 'dorp in de stad' in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Breda. T/m 1941 gemeente Ginneken en Bavel. In 1942 over naar gemeente Breda.
- De lokale bevolking beschouwt ‘het Ginneken’ nog steeds als een dorp, hoewel het geografisch gezien eigenlijk een wijk is (omdat het binnen de bebouwde kom van de stad Breda is gelegen).
- De Ginnekenaren hebben in de jaren negentig succesvol geijverd voor de terugkeer van eigen plaatsnaamborden, die na jarenlange afwezigheid in 1998 weer zijn geplaatst. Maar de afgelopen jaren zijn die borden kennelijk weer verdwenen.
- Onder het dorp Ginneken valt ook de buurtschap Bieberg.

Naam
Betiteling van de inwoners
Een inwoner van Ginneken heet een Ginnekenaar, hoewel sommigen Ginnekenees hanteren.
Oudere vermeldingen
1246 Ghinneken, 1260 Ginneke, 1312 kopie 1350 Ginneken, 1374 Genikken.
Naamsverklaring
-Inhoudelijk is het aantrekkelijk de naam te verbinden met het Middelengelse gannek ‘herberg’ (eigenlijk ‘beschutte plaats’), maar de onzekere achtergrond van dat woord maant tot voorzichtigheid en ook de vocaal maakt bezwaar. Als de naam verbonden mag worden met Ginnick in Duitsland (1176 Gineke) kan aan een afleiding van een persoonsnaam Ginno worden gedacht. De meest recente duiding stelt de naam op één lijn met Genk in België en komt zo uit op een afleiding met het suffix -ikja* bij gan* ‘samenvloeien, samengaan’ (ontstaan uit het Indo-Europese kom*). Een samenvloeiing is hier echter niet, maar mogelijk was de situatie vroeger anders. Alternatief kan gedacht worden aan een afleiding op basis van de wortel gan* 'helder' (vergelijk Gennep).(1)
* Gereconstrueerde vorm.
-K. Leenders stelt in (102, nr. 127, 1999): “Men heeft gepoogd de naam Ginneken af te leiden van gijn ‘bruggetje’. Deze verklaring kan bezwaarlijk juist zijn: al eeuwen voordat er sprake was van een brug over de Mark, bestond de nederzetting Ginneken. Bovendien paste de afwezigheid van bruggen over de Mark bezuiden Breda in het tolprivilege van de Heer van die stad. Het is verleidelijk voor Ginneken dezelfde afleiding te kiezen als voor Genk: Oudgermaans Gan-ikja. Het element gan, gen, staat voor ‘monding’. De suffixcombinatie –ikja stamt uit jong-prehistorische tijd, maar is eeuwenlang productief gebleven. Maar aan welke monding ligt Ginneken dan? Vierhonderd meter ten noorden van de dorpskern mondt de Molenlei in de Mark uit. Voordat dit beekje kunstmatig gevoed werd met het water dat oorspronkelijk van Molenschot via de Rulle in Breda terechtkwam, zal deze beek hooguit één kilometer lang geweest zijn: een miniscuul beekje! Op een kilometer ten zuiden van de dorpskern mondt de Bavelse Lei in de Mark uit. Deze beek is ongeveer vijf kilometer lang. Merkwaardig is dat echt nabij beide mondingen zover bekend is, geen vroege nederzetting ontstond, alhoewel daar wel rivierduinen aanwezig waren die daar zeker toe uitnodigden (Zandbergen en Bieberg). Misschien gaat het daarom om de uitmonding van de Mark in de overstromingsvlakte bij Breda. Als de naam Ginneken inderdaad zo oud is als het suffix –ikja laat vermoeden, zou ook aan een nederzettingsverplaatsing gedacht kunnen worden. Hier wreekt zich het zwakke archeologisch onderzoek in deze omgeving (zie hiervoor ook bij Bavel, red.): deze hypothese kan voorlopig niet nader getoetst worden: er is nooit gezocht! Hoe dan ook lijkt Ginneken een oude naam, wat wel past bij de drukke bewoning van het Markdal ten zuiden van Breda in de vroege Middeleeuwen.”

Ligging
Ginneken ligt in het ZO van Breda.

Statistische gegevens
- In 1840 had Ginneken 124 huizen met 833 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Ginneken ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.

Geschiedenis
“Ginneken is ontstaan als een nederzetting in het beekdal van de rivier de Mark. De eerste bewoners ervan waren boeren. Twee omstandigheden hebben de ontwikkeling van Ginneken bevorderd. Op de eerste plaats de aanwezigheid van een brug over de rivier, de Duivelsbrug, die de concentratie van wegen bevorderde; verder de ligging op de weg van Breda naar Hoogstraten, die een bescheiden verkeersdorpontwikkeling mogelijk maakte” (14).

“De heerlijkheid Ginneken kreeg in 1328 zijn eigen bestuur. In dat jaar gaf de hertog van Brabant zijn plaatsvervanger, Klaas van Nispen, opdracht om in al zijn dorpen in het Land van Breda een ‘schepenbank’ op te richten. In 1795 werd Ginneken een ‘municipaliteit’, dat vanaf 1814 gemeente werd genoemd. Het grote verschil was dat sinds 1795 het dorpsbestuur niet meer door de Heer werd benoemd, maar verkozen werd uit en door de bevolking” (19).

De zelfstandige parochie Ginneken is in 1317 ontstaan, gesticht vanuit de oude kerk van Gilze. Ginneken was aanvankelijk een langgerekt dorp. Het bestond een eeuw geleden nog maar uit enkele straten, die bijna allemaal op de Markt uitkwamen. Het lag toen nog op ‘een half uur gaans’ van Breda, dat nog maar net uit het keurslijf van de vestingwerken was gekomen. Rond 1900 was Ginneken een echte toeristenplaats, getuige de vele hotels en pensions die er toen waren. Tegenwoordig is het opgegaan in de stad Breda en heeft het zijn agrarisch karakter totaal verloren.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Ginneken, kunt u terecht bij Heemkundekring Paulus van Daesdonck, die de voormalige gemeente Ginneken en Bavel als werkgebied heeft. In het museum van de heemkundekring zijn vele publicaties over de geschiedenis van Ginneken e.o. nog verkrijgbaar.

Bezienswaardigheden
- Heilig Hartkerk.
- Laurentiuskerk.
- NH kerk.
- Kasteel Bouvigne.
- Voormalig Piusgesticht.
- Ginnekenmarkt.
- Voormalig raadhuis.
- Justitiële rijksjeugdinrichting Den Hey-Acker.
- Watertoren.
- Ginnekenweg.
- Ulvenhoutselaan.
- Zandbergweg 153 t/m 167.
- Voormalig Laurentiusziekenhuis met kapel.

Jaarlijkse evenementen
- De Mastboscross (hardloopwedstrijden, weekend in januari) omvat naast prestatiecrossen van 5 en 10 km nog diverse andere afstanden en klassen.
- Stichting Bruisend Ginneken organiseert jaarlijks zowel een Zomerfestival (5 dagen in augustus of september) als een Winterfestival (2 dagen in december). Het betreft in beide gevallen groots opgezette en gevarieerde feesten. Het Zomerfestival trekt ca. 80.000 beoekers.

Natuur en recreatie
- Z van Ginneken vindt u het omvangrijke (bijna 600 hectare grote) Mastbos, dat een rijke geschiedenis heeft en waar veel te zien en te doen is.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Ginneken (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ginneken (online te bestellen).

Links
- Vereniging Ginneken = Ginneken (dorpsraad).

  1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
    Berkel, G. van; K. Samplonius
    , (2006)
Ginneken Ulvenhoutselaan 1910

Kenmerken (classificatie)

Type object: 
wijk
Gemeente: 
Breda
Streek: 
Baronie en Markiezaat
Provincie: 
Noord-Brabant
5
Gemiddeld: 5 (1 vote)