Gilze

Status
- Gilze is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Gilze en Rijen.
- Onder het dorp Gilze vallen ook de buurtschappen Biestraat, Bolberg, Horst, Langereit, Raakeind, Nerhoven, Verhoven, Vossenberg en Weilenseind.

Naam
Naamsverklaring
Misschien oude waternaam, afgeleid van gil ‘scheur’ met het suffix –isa, waarmee stromend water aangeduid werd. Een andere verklaring voert de naam terug op Gisle, dat voortkomt uit Gîslo, samengesteld uit lo ‘bos’ en gîsil ‘loot, twijg’ (1).

Ligging
Gilze ligt ZO van Breda, ZW van Tilburg, in het N grenzend aan de A58.

Statistische gegevens
- In 1840 had Gilze 52 huizen met 306 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Gilze ca. 3.000 huizen met ca. 8.000 inwoners.

Geschiedenis
“Gilze zou mogelijk al in de Karolingische periode zijn ontstaan als een domeinstructuur. Vast staat dat Hilsondis, de gravin van Strijen, een domein met de naam Gillesa, met alles wat erbij hoorde, in het jaar 992 geschonken heeft aan de abdij van Thorn*1” (14). In de volgende eeuwen was het de hoofdplaats van de uitgestrekte bezittingen die dat vorstelijke stift in de Baronie van Breda bezat. In 1764 is een groot deel van het dorp afgebrand.

“Het toponiem Kerkhof, de naam voor het centrum van Gilze en Alphen, kan wijzen op uitbreiding van het begrip kerkhof (= dodenakker) tot het hele centrum. Maar werden de begravingen in de late Middeleeuwen niet in de kerk zelf gedaan? Nadat vanaf de Merovingische tijd de gewoonte om in de kerk begraven te worden opkwam, eerst voor de elite, later ook meer voor het gewone volk, moeten er talloze begravingen in de kerken hebben plaatsgevonden. In de 19e eeuw werd het begraven in de kerken weer afgeschaft  wegens de stankoverlast. Ook werden de kerken te klein voor de grote aantallen overledenen. Bij de naam Kerkhof moeten wij wellicht denken aan Hof = grote boerderij bij de kerk?” (89).

De watertoren van Gilze dateerde uit 1932, was 35,40 meter hoog, had twee betonnen vlakbodemreservoirs met een inhoud van 125 en 50 m³ en is verwoest op 10 oktober 1944.

Tegenwoordig is Gilze landelijk bekend vanwege het militair vliegveld Gilze-Rijen, een afdeling van de Rijksluchtvaartschool. Voor nadere informatie over deze vliegbasis zie Gilze en Rijen.

*1 Zie ook bij de buurtschap Verhoven.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Gilze, kunt u terecht bij Expositieruimte: Heemkundig Centrum 't Oude Raadhuis, Postadres: Nieuwstraat 22, 5126 CE Gilze.

Bezienswaardigheden
- Mariakapellen.

Jaarlijkse evenementen
- Als opvolger van de Marathon in Tilburg is er sinds 2009 in Gilze een Marathon en 1/2 marathon (mei). Site Marathon Gilze.
- Het Mollebosfist (weekend in mei, in een tent in het Mollebos) is drie dagen muziek, theater en andere festiviteiten. Site Mollebosfist.
- De Stratenloop Gilze (op een zondag in juni) gaat over een afstand van 5 of 10 km (trimloop, 5 km ook als KNAU-wesstrijd), met kortere afstanden voor de jeugd. Site Stratenloop Gilze.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Gilze (online te boeken).

Links
- Heemkring Molenheide.
- Gilze linkspagina.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)