Geulle

Status
- Geulle is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Meerssen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981.
- Wapen van de  voormalige gemeente Geulle.
- Het dorp Geulle bestaat in feite uit 2 kernen: Geulle O van het Julianakanaal, en (Geulle) Aan de Maas W van dat kanaal. Onder Geulle valt ook nog een reeks buurtschappen, te weten Broekhoven, Brommelen, Hussenberg, Moorveld*, Oostbroek, Snijdersberg, Stommeveld en Westbroek.
* Hoewel Moorveld een eigen parochie met kerk is en een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek heeft, wordt het door de gemeente Meerssen toch niet als dorp maar als buurtschap van Geulle gezien. Vermoedelijk omdat de kerk niet alleen voor Moorveld is maar voor het hele gebied O van de spoorlijn.

Naam
In het Limburgs
Gäöl.
Oudere schrijfwijzen
Geule, 1883 Geul.
Naamgeving
Wat thans op plattegronden als Geulle wordt beschouwd (O van het Julianakanaal), heette vroeger Hulsen (Hölse). Wat vroeger Geulle heette (W van het Julianakanaal), heet nu in de Topografsche atlas Limburg (1) Aan de Maas, op de plaatsnaamborden ter plekke heet het Geulle aan de Maas, en op richtingborden in de buurt heet het Geulle-Dorp. In Hulsen, dat op de huidige plattegronden dus Geulle heet, wordt op een ANWB-richtingbord namelijk verwezen naar Geulle-dorp, waarmee eigenlijk (Geulle) Aan de Maas wordt bedoeld. Het richtingbord naar Geulle-dorp staat eigenlijk in het centrum van wat volgens de atlas het dorp Geulle is (en dus ben je dan al in Geulle-dorp zou je denken) en verwijst in feite naar de ‘buitenbuurt’ aan de overzijde van het Julianakanaal, wat volgens de ANWB dus Geulle-dorp heet maar in de atlas als Aan de Maas wordt betiteld... Begrijpt u wel?
Naamsverklaring
Geulle ontleent zijn naam aan het riviertje de Geul, dat vroeger bij Geulle in de Maas uitkwam. Tegenwoordig is dat bij de buurtschap Voulwames, tussen Bunde en Itteren.

Ligging
Geulle ligt NNW van Meerssen, ZW van Beek en grenst in het W aan de Maas en in het O aan de A2. Globaal wordt Geulle in drie hoofd-delen verdeeld: Geulle aan de Maas (gelegen tussen Maas en Julianakanaal; de oude dorpskern), Geulle-beneden (O van het Julianakanaal; de nieuwe dorpskern) en Geulle-boven (het hogergelegen gedeelte O van de spoorlijn).

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Geulle 200 huizen met 941 inwoners, verdeeld in dorp Geulle (het huidige Aan de Maas) 38/187 en de buurtschappen Brommelen en (West)Broek 49/225, Hulsen (het huidige Geulle) en (Oost)Broek 37/169, Moorveld (ged.) 25/118, Snijdersberg 24/113 en Husschenberg 27/129.
- In 1841 is de Middelgriend (circa 10 hectare) van België naar de gemeente Geulle overgegaan.
- Per 1 januari 1982 is de gemeente Geulle opgeheven en als volgt verdeeld:
naar Meerssen: 642 hectare met 2.980 inwoners;
naar Beek: 17 hectare met 2 inwoners;
naar Stein: 37 onbewoonde hectare.
- Tegenwoordig heeft Geulle ca. 1.200 huizen met ca. 3.000 inwoners.

Geschiedenis
In den beginne
De naam Geulle duikt in 817 voor het eerst op in de geschiedenis. Lodewijk de Vrome - zoon van keizer Karel de Grote - gaf Geulle als ‘goed’ aan de abdij van Kornelimunster. Tot 1298 zou Geulle blijven behoren tot deze abdij. In dat jaar kocht Walram van Monschau en van Valkenburg de rechten op de goederen te Gole (Geulle) en Udenschoven (Uikhoven) van de abdij van Kornelimunster. In die tijd vormden Geulle en het thans Belgische Uikhoven één parochie. De kerk van Geulle was de moederkerk. Het zou tot 1558 duren eer Uikhoven een zelfstandige parochie werd, deel uitmakend van het dekenaat Susteren, waartoe ook Geulle behoorde. Later ging Uikhoven vallen onder het dekenaat Mechelen aan de Maas.

In 1554 verhief Karel de Vijfde Geulle tot zelfstandige heerlijkheid. In 1560 verwierf Konrad van Gaveren, Heer van Elsloo, de heerlijkheid Geulle voor 6.200 Carolus gulden aan 22 stuiver het stuk. In 1644 kocht Conrad Ulrich van Hoensbroeck de heerlijkheid voor 28.000 ponden. Tot 1748 zou de heerlijkheid Geul bezit blijven van de familie Van Hoensbroek. Van deze zou de heerlijkheid Geulle overgaan in handen van Frans Xaverius von Hollenzollern-Heckingen, die getrouwd was met de enige dochter van de laatste bezitter. Frans stierf in 1765. Zijn vrouw bleef op het kasteel en overleed op 26 september 1798. Zij ligt begraven op het kerkhof bij de kerkdeur. Onze eerste Grondwet, de Staatsregeling van 1798, schafte de heerlijkheden af.

De 19e eeuw
Bij de Belgische opstand van 1830 stond bijna geheel Limburg aan de zijde van de Belgen. Ook Geulle heeft van 1830 tot 1839 deel uitgemaakt van het nieuwe Belgische Koninkrijk. In 1839 trad het hertogdom Limburg waartoe ook Geulle behoorde, toe tot Nederland én tot de Duitse Bond. Bij het Tractaat van Londen van 11 mei 1867 kwam aan deze situatie een definitief einde. (3103)

Felix Rutten en Marie Koenen
Het schrijversechtpaar Felix Rutten en Marie Koenen heeft, van 1920 tot aan hun scheiding in 1927, in de speciaal voor hen gebouwde villa Schieversberg (Schieversbergweg, N zijweg van de Moorveldsberg) gewoond. Felix Rutten (1882-1971) studeerde en promoveerde in de letteren te Leuven. Hij schreef lyriek met mystieke accenten, onder invloed van de Beweging van Tachtig, voorts reisverhalen, novellen en toneelwerk, waarin hij ijverde voor het herleven van het katholieke toneel. Marie Koenen (1879-1959), schrijfster van gevoelige novellen en (historische) romans met een duidelijk katholieke signatuur en Zuid-Limburgs van sfeer. De moeder (1917) wordt als haar beste werk beschouwd. Zij verdichtte ook sagen en legenden. (3033)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Geulle, kunt u terecht bij Heemkundevereniging Gäöl.

Bezienswaardigheden
- St. Martinuskerk (Geulle aan de Maas).
- Voorburcht Kasteel Geulle (Geulle aan de Maas).
- Kapelletje aan de Geulderlei (Geulle aan de Maas).
- Onderste Molen (buurtschap Snijdersberg).
- Kapel aan de Cruisboomstraat.
- Kerk van de parochie van het Onbevlekte Hart van Maria (kern Moorveld).

Jaarlijkse evenementen
- Fanfare Sint Martinus organiseert op een zondag in april een fancy fair/rommelmarkt in café-zaal ’t Centrum.
- Manegefeesten (eind april, in een feesttent aan de Andreas Sauerlaan) met livebands. Nadere informatie op tel. 043-3643636.
- Buurtvereniging Hussenberg organiseert op een zondag in mei een Fancy Fair / Rommelmarkt in de voortuinen van bejaardentehuis Ave Maria (Hussenbergstraat). Nadere informatie op tel. 043-3642995.
- Muziekfestival (op een zondag in juni) op het Kerkplein.
- Kermis (op een zondag in juni) op het Marktplein.
- Knastercross (1e weekend van september).
- Buurtvereniging Oostbroek organiseert ieder jaar onder meer een Kerstwandeltocht (op tweede kerstdag), langs de boorden van de Maas, door het vlakke land en het Geulse hellingbos. U kunt kiezen uit de afstanden 5, 10, 15, 20 en 25 km. Vertrek vanaf café-harmoniezaal ’t Heukske. Nadere informatie op tel. 043-3652061.

Natuur en recreatie
- Het veerpontje vanuit Geulle (Aan de Maas) over de Maas naar Uikhoven (België) is een schakel in de toeristische fietsroute langs Maaslandse musea in de beide Limburgen. Het pontje is een groot succes. Op zomerse dagen vervoert het soms zeshonderd mensen op een dag. Veel mensen trekken de Belgische grens over om daar fietstochten te maken. De Belgen hebben namelijk een netwerk voor toeristische fietsers van vijfhonderd kilometer lengte, waarvan tweehonderd autovrij. Alle knooppunten zijn genummerd zodat je alleen maar een paar getallen hoeft te noteren om de weg niet kwijt te raken. Ook in ons land worden steeds meer van dit soort genummerde fietsroutes aangelegd.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Geulle (online te boeken).

Links
- Site over Geulle met o.a. geschiedenis, actualiteiten en lokale links.
- Buurtvereniging Aan de Maas.
- Buurtvereniging In de Peel.
- Stichting Leefbaar Geulle aan de Maas.

1. 1. Topografische Atlas Limburg,
   ANWB
   , (2004)