Genhout

Status
- Genhout is een dorp in de provincie Limburg, in de streken Westelijke Mijnstreek en Heuvelland, gemeente Beek.
- Genhout heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, voor de postadressen ligt Genhout "in" Beek. Ook in de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) is Genhout niet als 'woonplaats' opgenomen.

Naam
Oudere vermeldingen
Groot Genhout: 1589 Tgroit-genhout, 1869 Groot Genhout.
Klein Genhout: 1835 Klein-Genhout, 1842 Kl. Genhout.
Naamsverklaring
Samengesteld uit hout ‘bos met hoogopgaand geboomte’ en gen, de datiefvorm enkelvoud van het bepaalde lidwoord, vergelijk Gebroek. Genhout betekent dus 'in den hout'.(1)
Naamgeving
- Tegenwoordig wordt Genhout als één dorp beschouwd, dat is samengesteld uit de oorspronkelijke buurtschappen Groot Genhout (Limburgs: Groat-Genhout) en Klein Genhout (Limburgs: Klein-Genhout) (laatstgenoemde buurtschap ligt rond de Klein Genhouterstraat en de Printhagenstraat). De kerk is midden tussen de buurtschappen in gebouwd. Samen vormen zij de parochie Genhout. Tot 2005 stonden er officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) Groot Genhout en Klein Genhout, in dat jaar vervangen door borden Genhout. Binnen de bebouwde kom worden de buurten Groat-Genhout en Klein-Genhout nog wel met witte plaatsnaambordjes (in het Limburgs) aangeduid.
- Genhout wordt ook wel aangeduid als Beeker Genhout om het te onderscheiden van Arensgenhout bij Hulsberg, waar eveneens sprake is van een buurtschap Kleingenhout met een Kleingenhouterstraat.

Ligging
Genhout ligt ZO van Beek, ZW van Spaubeek.

Statistische gegevens
- In 1840 had Genhout 60 huizen met 312 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Genhout ca. 500 huizen met ca. 1.300 inwoners.

Geschiedenis
Groot en Klein Genhout liggen in het zuidoosten van de gemeente Beek op de rand van het zogenoemde Plateau van Schimmert. Dit plateau draagt een min of meer gesloten dek van bonte grinden, overdekt met een dikke laag löss, een door de lucht verplaatst uitblazingsproduct van zanden en grinden uit gebieden die het terugtrekkende ijs, na de ijstijd, onbegroeid achterliet. Die grinden worden meestal Maasgrinden genoemd, omdat men denkt dat de componenten door de Oermaas zijn aangevoerd vooral vanuit de Ardennen. Omdat deze afzettingen verschil in hoogte vertonen, worden ze onderscheiden in hoogterras, middenterras en laagterras. De vorming van die terrassen schrijft men toe aan een Oermaas, een verwilderde rivier, die met een of meer armen over het vlakke Ardennen-voorland (geheel Zuid-Limburg) stroomde en daar een dek van bonte grinden en zanden tot afzetting bracht.

Groot en Klein Genhout liggen op een plateau (het hoogterras). Aan drie zijden daalt dit plateau af naar het middenterras te weten in het zuiden via de Eerdshaag richting Kelmond, in het westen via Adsteeg en Putbroekerweg richting Beek en in het noordoosten via Hobbelrade en Heiberg richting Spaubeek. Alleen naar het oosten richting Schimmert vindt het plateau zijn voortzetting. Op de overgang tussen hoog- en middenterras dagzomen genoemde Maasgrinden en -zanden, zoals duidelijk zichtbaar is in de nog in bedrijf zijnde groeve Martens aan de Cijnsberg.

Het ontstaan van de naam Genhout (het hout, het bos) heeft alles te maken met de ontginning van de hooglandbossen. Terwijl de Zuidlimburgse dalen, zo ook aan de boorden van de Keutelbeek in het huidige Beek, allang voor de Middeleeuwen een geregelde bewoning kenden, werd de grootschalige ontginning van de beboste plateaus pas in de 12e en 13e eeuw ter hand genomen.

Deze periode werd gekenmerkt door tal van veranderingen op economisch en landbouwkundig gebied. De opkomst van de steden zorgde ervoor dat de voorheen slechts op de eigen verzorging ingestelde boerengemeenschappen voor de markt gingen produceren. De behoefte aan nieuwe landbouwgronden bood de 'vrije mannen' de mogelijkheid grootgrondbezitter te worden en de horigen om vrije boeren te worden.

Hier ligt de oorsprong van de Printhager leenhoven en de daarnaar genoemde familie Van Printhagen, die we rond 1250 voor het eerst in de archieven ontmoeten. Voormalige horigen kregen van de landsheer ook de kans zich als bosontginners op het plateau te vestigen tegen betaling van een jaarlijkse cijns. Daardoor ontstonden de woonkernen Groot en Klein Genhout, Gebusselke en Weberig, waarvan de eerste drie namen nog herinneren aan de tijd dat het plateau bebost was. (© Genhout Online)

Recente ontwikkelingen
- Filmpje van de onthulling van het PSV-pad in Genhout.

Bezienswaardigheden
- Genhout heeft 9 rijksmonumenten.
- De buurtschappen Groot en Klein Genhout zijn een dorp geworden door de bouw van de Sint Hubertuskerk in 1937.
- De Sint Hubertusmolen dateert uit 1802.
- Monumentale panden in Genhout.
- Het oorlogsmonument bij de kerk dateert uit 1955 en is ontworpen door Frans Timmermans.
- Bronzen / gietijzeren sculptuur ‘Groot-Klein’ (Caius Spronken, 1994) op de hoek Kleingenhouterstraat / Putbroekerweg.

Jaarlijkse evenementen
- Gen-Outdagen (eind juni / begin juli).
- Tijdens de Hoffeesten (eind juli) is het een heel weekend feest, met onder meer livemuziek van diverse zangers, bands en kapellen. En natuurlijk komt de inwendige mens ook goed aan zijn trekken.

Links
- Site over Genhout met geschiedenis, actualiteiten en lokale links.
- Het wekelijkse Genhoutse nieuwsblad Oos Nuuts is via de link ook online te lezen.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Groot Genhout.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)