Gemeentelijke herindeling Weerselo - Dinkelland

Dat is inderdaad bijzonder! Ik heb e.e.a. bij Haaksbergen verwerkt.

Nee, daar heb ik helaas nooit meer iets van mogen horen. Men Er bestaat de mogelijkheid dat de landmeter uit het begin van de 19e eeuw toch niet zo eerste klas was als men toen dacht. :D
Ik ben nog van plan om op z'n tijd verschillende archieven (provinciaal en diverse gemeenten) af te struinen naar (hopelijk) de juiste informatie. Daarvoor moet ik natuurlijk eerst inventariseren wat ik zoek en bij welke gemeente.

Ik heb het verzamelplan van de gemeente Haaksbergen uit 1832 grondig bestudeerd en vergeleken met de huidige situatie en kan alleen maar tot de conclusie komen dat er aan de optisch ook geen verschillen waar te nemen zijn (dat is vrij duidelijk te zien uit de rechte grenzen met de buurtgemeenten die duiden op de oorspronkelijke markedeling van het Richterambt Haaksbergen:

- Boekelo (buurtschap, niet te verwarren met Boekelo bij Enschede)
- Brammelo
- Buurse
- Eppenzolder, Holthuizen en Stepelo
- Hones (met dorp Haaksbergen)
- Langelo

Daarom ga ik er vanuit dat de huidige cijfers volgens het CBS (10.490 ha excl. water), waarin ook alle regresboekingen die in de loop der jaren hebben plaatsgevonden zijn verwerkt correct zijn.

Heel opmerkelijk is niet alleen dat de gemeente Haaksbergen nooit bij een gemeentelijke herindeling of grenscorrectie betrokken is, maar dat het grondgebied van de gemeente anno 2010 gelijk is aan het grondgebied van het richterambt Haaksbergen. Volgens http://www.dierselhuis.nl/ra%20overijssel/rijksarchief%20in%20overijssel... heeft het gedeelte van de gemeente Haaksbergen ten zuiden van de Buurserbeek tussen 1811 en 1814 bij het de gemeente Neede, departement Boven-IJssel (Yssel-Supérieur) hoorde. In tegenstelling tot de rest van het voormalige richterambt Haaksbergen dat bij het departement Monden van de IJssel (Bouches-de-l'-Yssel) hoorde.

Heb je nog iets gehoord van de gemeente Haaksbergen Andreas?
Volgens het bestand van hr. Leenders zoals bovenaan vermeld, is Haaksbergen niet alleen niet bij herindelingen maar ook niet bij grenscorrecties betrokken geweest, en dan zou idd niet zomaar een paar honderd hectare moeten kunnen verdwijnen. Dat bestand spreekt overigens over een huidige stand van 10.492 hectare.

Het wordt allemaal nog wat vreemder, nu ik verschillende bronnen erbij pak omtrent 1899:

http://www.volkstellingen.nl/nl/volkstelling/imageview/VT189908T/

Spreekt voor Haaksbergen van een grootte van 10 198 hectaren en 43 aren. (2e blad)

Gaan we echter naar een andere bron, die aangeeft de opgave aan het Departement van Financiën als bron te gebruiken komen we tot de volgende cijfers:

http://www.volkstelling1899.nl/t_aanh.htm

Welke voor Haaksbergen van 10 465 hectaren en 53 aren opgeeft.

Misschien dat het verschil in de bron zit waaruit beide publicaties hun gegevens betrekken. Maar het blijft vreemd, omdat beide een weergave zijn uit Uitkomsten der achtste algemeene tienjaarlijksche Volkstelling van een en dertig december 1899.

Ik heb er in ieder geval maar eens een mailtje naar de gemeente Haaksbergen aan gewijd. Misschien dat zij me kan vertellen hoe 't nu zit. Ik neig de 10.465,53 ha uit het aanhangsel als werkelijke waarde aan te nemen voor dat jaar, maar dat verklaard niet waarom elders 10.198,43 ha wordt opgegeven.

Interessant! Vreemd inderdaad dat zomaar hectares verdwijnen, althans in de statistieken. Ik neem aan dat er in de 1 na laatste zin een 'niet' ontbreekt; het lijkt logisch om niet bij een volgende volkstelling het grondgebied opnieuw vast te stellen als je weet dat het niet gewijzigd is. Die paar hectare zal inderdaad wel afronding zijn, maar waar die 300 hectare ineens zijn gebleven blijft natuurlijk wel een uitdaging om wellicht ooit nog eens achter te komen.

Ben daar de afgelopen dagen eens mee bezig geweest, v.w.b. de gemeenten in Overijssel, en al snel kwam ik tot de conclusie dat het opmeten van het oppervlakte van de gemeente nogal eens tot problemen leidde.

Gemeenten waarvan mij niet bekend is dat ze ooit betrokken zijn geweest bij gemeentelijke herindelingen (zoals bijvoorbeeld Haaksbergen) hebben op (voorlopig) miraculeuze wijze 'last' van verdwijnend grondoppervlak (dat werd immers bij de 10-jarige volkstellingen ook altijd opgegeven). Zo gaat Haaksbergen van 10471 ha in 1859 via 10469 ha in 1869 en 10467 in 1879 naar 10198 ha in 1889. De verschillen tussen 1859 en 1879 zullen meetverschillen gaan (wat is nu 4 ha op een gemeente die meer dan 2500 keer zo groot is. Maar 't lijkt me niet dat er 'opeens' 300 ha 'weg' is, dat is immers ook geen water.

De perceelsgewijze kadasterkaart van de gemeente uit 1825 biedt ook geen uitkomst. Tot in naar ik meen de jaren 50 of 60 werden perceelsgewijze kadasterkaarten nog aangepast bij gemeentelijke herindelingen (d.w.z. er werd een aantekening gemaakt in de trand van "Het ... [kleur] gekleurde gedeelte is bij wet van ... [datum] Staatsblad no. ... overgegaan naar de gemeente ... [nieuwe gemeente]" of als het gebied is in de oorlog is overgegaan dan wordt verwezen naar een verordening van de Rijkscommissaris van het bezette Nederlandse gebied. Zo staat op de kaart van Losser aangegeven dat de marke Berghuizen bij de wet van 30 maart 1955 over is gegaan naar de gemeente Oldenzaal, en staat op de kaart van Weerselo dat bij verordening van 27 november 1943 een deel van de marke Klein Driene is overgegaan naar de gemeente Hengelo.

De kaart van Haaksbergen is sinds de opstelling in 1825 echter nooit meer aangepast (en dat klopt, want volgens het CBS is Haaksbergen één van de vijf gemeenten die nog nooit bij een gemeentelijke herindeling betrokken is. Je zou toch eigenlijk ook zeggen dat je voor elke volkstelling opnieuw het grondgebied gaat vaststellen als je weet dat het in 10 jaar niet gewijzigd is.

Blijft dus vreemd (en waarschijnlijk nooit meer precies te achterhalen).

Tja ik heb ook geen idee waar die verschillen achter de komma vandaan komen. Ik heb bij verschillen weleens gezien dat de ene alleen landoppervlak bleek te betreffen en de ander incl. water, maar geen idee of dat in dit geval plausibel is.

Had de grenswijzigingen inmiddels ook via http://statline.cbs.nl/ gevonden. Maar de site die je aangeeft is wel hetgeen waar ik al een lange tijd naar op zoek was. Dank!

Via www.watwaswaar.nl had ik namelijk al wel ontdekt welke gebieden op de kaart het betrof, maarja, verder zijn er maar weinig bronnen omtrent de grootte van voormalige gemeenten.

Overigens wel vreemd om te zien dat het CBS zelf ook haar informatie van verschillende bronnen haalt (zie de oppervlakte van 92,09 van Statline tegenover 92,45 van GoM'99.

Dag Andreas,
Je vermoeden klopt dat het verschil komt doordat delen van de gem. Weerselo ook naar de gemeenten Hengelo en Enschede gingen, en wel respectievelijk 79 hectare met 34 huizen en 38 inwoners, en 129 hectare zonder huizen en inwoners. Met de 527 naar Oldenzaal en de 8474 naar Denekamp kom je dan totaal op 9209. Ik zou de km's achter de komma, dus de hectares, maar een beetje afronden als ik jou was. Want ik zie in het hele land vaak wel een paar ha verschil in verschillende bronnen bij een gemeente. Mijn cijfers heb ik van een historicus die het op zijn beurt uit diverse bronnen haalt w.o. het CBS. Hier zie je de complete tabel van de voorm. gem. Weerselo vanaf in den beginne: http://users.bart.nl/~leenders/gemhist/GH0188.HTM.
Gegroet,
Frank van den Hoven