Eys

Status
- Eys is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Gulpen-Wittem. T/m 1998 gemeente Wittem.
- Onder het dorp Eys vallen ook de buurtschappen Eyserheide, Piepert en Trintelen.
- Ook Overeys (in het Limburgs: Oaverees, oudere schrijfwijzen: Overeijs, 1840 Over Eijs) was vanouds een buurtschap van Eys, maar is inmiddels met het dorp Eys versmolten. Het is tegenwoordig het oostelijke deel van Eys. Overeys betekent 'het, vanuit het oude dorp gezien, aan de overzijde (van de Eyserbeek) gelegen Eys'. In 1840 had de buurtschap Overeys 36 huizen met 197 inwoners. In de Topografische atlas Limburg(19964) wordt Overeys, ons inziens ten onrechte, nog wel als 'plaats' vermeld.

Naam
In het Limburgs
Ees.
Oudere schrijfwijzen
Ainse, Eyse, Heyse, 1193 de Hanzon, 16e eeuw Eysch, 1840 Eijs.
Naamsverklaring
Genoemd naar de ligging aan de rivier de Eyser. De oudste vorm is een Romaanse variant. (2362)
Bijnaam
De scheldnaam ossen die de bewoners van Eys in de omgeving ooit opgeplakt hebben gekregen, werd tot geuzennaam. Daaraan ontlenen de jaarlijkse Ossefeesten hun naam. De bijnaam kan van de plaatsnaam Eys zijn afgeleid, maar het is ook mogelijk dat de naam ontstaan is doordat iemand er ooit een domme streek heeft uitgehaald. (3063)

Ligging
Eys ligt NO van Wittem, ZW van Simpelveld, aan de Eyserbeek.

Statistische gegevens
- In 1840 had Eys 38 huizen met 190 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Eys ca. 800 huizen met ca. 1.800 inwoners.

Geschiedenis
Lang voordat Eys bestond, waren er al bewoners in deze omgeving. De oudste bewoning - al was dit maar tijdelijk - stamt uit het einde van de laatste IJstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden. In 1990 werd bij een opgraving tussen Eys en Eyserheide een nomadenkamp gevonden van mensen uit de late Steentijd: het Magdaleniën. Het dorp zelf is pas veel later ontstaan bij een kruispunt van wegen bij de Eyserbeek. Eys wordt voor het eerst in de geschiedenis genoemd in een oorkonde uit 1193 van het Kapittel van de Sint Paulus kathedraal te Luik.

Een deel van Eys was een vrije rijksheerlijkheid en viel rechtsreeks onder de Duitse keizer. Het was voor het overige gedeelte leenplichtig aan Wittem. Eys bezat een eigen rechtbank (schepenbank) en men kon in Aken in beroep gaan tegen uitspraken van dit college. Van 1732 tot aan de Franse Tijd (1794) vormt Eys met Wittem een zelfstandig Rijksgraafschap van het Duitse Rijk. De verhoudingen tussen Eys en Wittem zijn niet altijd ‘hartelijk’ geweest. Voortdurend probeerden de Heren van Wittem zeggenschap te krijgen over geheel Eys.

Na de Franse Tijd wordt Wittem (waar Eys dan deel van uitmaakt) een gemeente in het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden. In 1821 verzoeken de inwoners van Eys om een zelfstandige gemeente te mogen worden. Als argument gebruikt men dat Eys altijd zelfstandig was geweest. In mei 1823 wordt het rekest van Eys door de koning verworpen.

De Limburgse schrijver Felix Rutten was zeer te spreken over het uitzicht bij Eys: “Die het allermooiste van Limburg wil zien, hij klimme te Eys de Bosweg op; daar vindt hij de plek vanwaar men het land overschouwt in een reusachtig halfrond, tot een onzegbare en onbetwistbare verrukking.”

Bezienswaardigheden
- Mariakapel.
- Sint Agathakerk.
- Motte (kasteelheuvel).
- Landgoed Goedenraad.
- In en rond Eys vindt u nog diverse fraaie vakwerkwoningen.

Jaarlijkse evenementen
- Voorjaarsconcert van harmonie Sint Agatha in café-zaal ’t Trepke (op een zondag in maart).
- De Sint Agatha-wandeltocht (op een zondag in april) vertrekt vanaf café-zaal ’t Trepke.
- Processie (begin mei). De processie trekt bij toerbeurt door Eys, Eyserheide en Trintelen.
- Kermis (begin mei).
- De Muziekdagen Eys (klassieke muziek, gedurende 5 dagen verspreid in april en juni) zijn in de wijde omtrek bekend.
- Ossenfeesten (op een zondag in juli) met onder meer de Nederlandse Zakkendragerskampioenschappen en biertonrollen.

Natuur en recreatie
- Eyserbos.
- Het IVN afd. Eys organiseert regelmatig excursies naar interessante natuurgebieden in de omgeving.
- Eys heeft een stationnetje aan de beroemde Miljoenenlijn. Een stoomtrein waarmee u op ouderwetse wijze van het Limburgse landschap kunt genieten, via Nederlands enige ‘bergspoorbaan’. U rijdt hiermee dwars door het Heuvelland en volgt zo een prachtige route. Op de dagen dat de railbus en stoomtrein rijden, is er een terras en kunt u er treinkaartjes kopen. Nadere informatie vindt u op de site van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij ZLSM.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Eys (online te boeken).

Links
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Eys.
- Online woordenboek met woorden in het dialect van Eys.

1. 1. Citekey not found
2. 2. Citekey not found