Epe
Onderdelen
lokatie
Status
- Epe is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe.
- Onder de gemeente Epe vallen naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Emst, Oene en Vaassen en de buurtschappen Boshoek, Dijkhuizen, Geerstraat / De Ganzeneb, Gortel, Hanendorp, Hegge, Jonas (ged.), 't Laar, Laarstraat, Loobrink, Niersen, Oosterhof, Schaveren, Tongeren, Vemde, Westendorp, Wijnbergen, Wissel en Zuuk.
- Onder het dorp Epe vallen ook de buurtschappen Tongeren, Vemde, Wissel en Zuuk. De andere buurtschappen vallen onder de overige dorpen. Welke buurtschappen onder welke dorpen vallen, wordt bij de buurtschappen en dorpen ter plekke vermeld.
- De gemeente Epe heeft een jumelage (stedenband) met de Duitse gemeente Gronau, bij Enschede (een deel van de gemeente Gronau heet ook Epe).
- Wapen van de gemeente Epe.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Epe.
Naam
Inwoners en bijvoeglijk naamwoord
Een inwoner van Epe is een Epenaar. Voor Epe als bijvoeglijk naamwoord doen verschillende varianten de ronde: Epers(e), Epes(e) en Eper (zo is er in Epe bijv. sprake van de Eper Gemeentewoning [EGW], thans Kulturhus). Omdat Historische Vereniging Ampt Epe zich afvroeg wat de juiste benaming is, heeft zij advies gevraagd aan de Nederlandse Taalunie. Zij stellen: "Zowel 'Epes' als 'Eper' is mogelijk. In principe kunnen van land- en plaatsnamen bijvoeglijke naamwoorden gevormd worden met het achtervoegsel '-s': 'Gents', 'Amsterdams', 'Aaltens' en dus ook 'Epes'. Daarnaast komt 'Eper' voor (niet 'Epers')." Nadere informatie hierover en soortgelijke voorbeelden vindt u op de site van het Taalunieversum. Een lijst met veel land- en plaatsnamen en de afleidingen daarvan vindt u op de site van Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS).
Oudere schrijfwijzen
1176 de Ape, 1176 kopie midden 17e eeuw Eep, Ep, Epe, Eepe.
Naamsverklaring
Het Oudnederlandse apjô-* betekent 'land aan de rivier', een afleiding van apa* 'rivier, stroom'. Waternamen en plaatsnamen met het toponymisch element apa vindt men in Nederland, België, Noord-Frankrijk en Duitsland. Op basis van de productiviteit concludeert men dat apa een Germaans woord is. Het simplex is verwant met het Latijnse amnis 'stroom, brede diepe rivier' en het Oudierse abann 'rivier'. Een andere opvatting veronderstelt dat apa als suffix uit een pre-Germaans substraat is overgenomen (in namen als Alpe dat is ontstaan uit Alapa, Wispe dat is ontstaan uit Visapa* en Sarpe dat is ontstaan uit Sarapa*) en dat het daarna in het Germaans productief werd. Hiervoor pleiten de (zeldzame) nevenvormen ip en up en het ontbreken van verbuiging van het eerste lid. De Nederlandse namen hebben in het eerste bestanddeel een overwegend Germaans karakter; dit geldt overigens voor 80 procent van alle apa-namen. Het overgrote deel van de hydroniemen met apa in Nederland is tot plaatsnaam geworden. (1)
* Gereconstrueerde vorm.
Ligging
Epe ligt N van Apeldoorn, NW van Deventer, O van Nunspeet.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Epe 885 huizen met 6.056 inwoners, verdeeld in dorp Epe 76/575 (= huizen/inwoners) met de buurtschappen Lohuizen 18/107, Tongeren 12/70, Wissel 78/468, Gortel 30/210, Schaveren 21/127, Achterenk 26/181, Norel 13/88, Vemde of Wemde 20/119, Dijkhuizen 19/119, Emsterenk 39/239, Over de Grift 24/144, Lobrink 23/148, Westendorp 21/130, Laarstraat 20/124 en Zuuk 69/533, dorp Vaassen 78/594 met de buurtschappen Hegge 58/405, Broek of Vaassen Broek 61/423 en Westerenk 55/385 en dorp Oene 34/235 met de buurtschappen Hothoek 25/178, Dijkerroth 35/243 en Oost-Oene 30/211.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Epe ca. 13.000 huizen met ca. 33.000 inwoners, waarvan ca. 15.500 in de kern Epe.
Geschiedenis
Het gebied van de huidige gemeente Epe was vóór het begin van onze jaartelling al bewoond. Er zijn veel prehistorische vondsten gedaan en er zijn grafheuvels uit de nieuwe steentijd (4000-1700 voor Christus). Bijzonder in Nederland zijn de 'celtic fields' (prehistorische vierkante akkers omgeven door aarden walletjes). Er ligt een heel complex (ca. 76 hectare) van deze akkers bij Vaassen, rond de Gortelseweg. Ze dateren uit de IJzertijd.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de gemeente) Epe, kunt u terecht bij:
- Historische Vereniging Ampt Epe.
Recente ontwikkelingen
Demografische ontwikkelingen en toekomstvisie gemeente Epe
De gemeente Epe heeft een wetenschappelijk rapport laten opstellen over de demografische ontwikkelingen (waaronder ontgroening en vergrijzing) in de gemeente Epe in de komende decennia. Met aanbevelingen hoe de gemeente daar tijdig en goed op kan inspelen. Daarop heeft de gemeente haar in 2010 vastgestelde Toekomstvisie gebaseerd, waarin zij beleid ontwikkelt op het gebied van o.a. wonen, werken, welzijn en toerisme en recreatie. Zie verder de pagina Rapport demografie gemeente Epe.
Bezienswaardigheden
- Grote Kerk met toren uit de 12e eeuw, koor uit de 15e eeuw en schip uit ca. 1500, alles van tufsteen of met tufsteen bekleed.
Musea
- Veluws Streekmuseum Hagedoorns Plaatse.
Jaarlijkse evenementen
- Braderie (juli).
- Popfestival E-Pop (op een zaterdag begin september).
Natuur en recreatie
- Dierenpark Wissel.
- De Renderklippen bestaan uit met heide begroeide stuwwallen, gelegen tussen Epe en Heerde.
- Met de wilde zwijnen op de Veluwe gaat het de laatste jaren erg goed, zo 'goed' dat zij zelfs in de bebouwde kom van Epe huishouden. Provincie en gemeente proberen dit op alle mogelijke manieren in de hand te houden.
Overnachten
- Vakantiehuizen in Epe en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Epe en omgeving (online te boeken).
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Epe (online te bestellen).
Foto's en ansichtkaarten
- Oude en recente ansichtkaarten en foto´s van de kernen in de gemeente Epe uit de collectie van Epenaar Gert van den Esschert.
Links
- Officièle site van de gemeente Epe.
- Site over de gemeente Epe met o.a. actualiteiten en activiteitenagenda.
- Epenaren.nl, actualiteiten uit de kernen van de gemeente Epe.
- Nieuwbouwwijk De Klaarbeek.
