Elshof

Status
- Elshof is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Salland, gemeente Olst-Wijhe. T/m 2000 gemeente Wijhe.
- De buurtschap Elshof valt onder het dorp Wijhe.

Naam
Oudere vermeldingen
1200 de Elshoue, ca. 1310 ten Elshove, 1899 Elshof.
Naamsverklaring
Samenstelling van de boomnaam els en hof ´boerenhofstede´.(1)

Ligging
De buurtschap Elshof ligt O van Wijhe, W van Raalte, ZW van Heino, Z van Lierderholthuis, N van Broekland.

Statistische gegevens
Omdat veel buurschappen, zo ook Elshof, formeel geen woonplaats zijn, ligt vaak de begrenzing ook niet formeel vast. Statistisch valt Elshof immers onder Wijhe. Binnen de bebouwde kom van Elshof wonen nog geen 100 inwoners. Maandblad Elshof Nieuws wordt echter in de wijde omgeving bezorgd op ca. 315 adressen (met ca. 800 inwoners) dus dit geeft een indicatie van het aantal panden dat je redelijkerwijs tot de buurtschap kunt rekenen.

Geschiedenis
Hoewel de naam Elshof dus al in 1200 voorkomt (als hoeve, op de plek waar zich tegenwoordig Hagenvoorde 14 bevindt), is de benoeming tot buurtschap met die naam kennelijk pas van recente datum. In de Volkstelling van 1840 wordt Elshof als buurtschap namelijk niet genoemd. Wel worden daar genoemd de buurtschappen Hengeveld(e), Tongeren en Wechterholt, die tegenwoordig niet meer in de atlassen staan (zij zijn daar alledrie ´gedegradeerd´ tot veldnamen) en redelijkerwijs tot het huidige Elshof gerekend kunnen worden.

Voor de geschiedenis van de Elshof zijn wij vooral aangewezen op die van Tongeren en Wechterholt. De kern van de huidige Elshof lag in Tongeren, terwijl de school in Wechterholt gesitueerd was. Nog in 1975 was de officiële naam ervan “Openbare Lagere School Wechterholt”. Kinderen uit Tongeren, Wechterholt en een enkel kind uit Hengevelde volgden er onderwijs.
De Raalterweg was de zuidgrens van Tongeren, terwijl Kappeweg, Hagenvoorde en Hogeweg de noordgrens vormden. De Soestwetering en de gemeentegrens met Raalte waren respectievelijk de west- en de oostgrens. Ten noorden van Tongeren lag Wechterholt en ten zuiden ervan Hengevelde.

Eens lagen de voormalige boerderij Elshove en de in de loop der eeuwen ontstane gemeenschap Elshof dus in de buurtschap Tongeren. Een oude buurtschap. In het jaar 956 werd in een akte voor het eerst melding gemaakt van dit Tongeren (er zijn nl. nog meer Tongeren´s in ons land). In dat jaar schonk Otto I, de Grote, keizer van het Duitse rijk, acht hoeven in Tongeren aan het St. Mauritiusklooster te Magdeburg. Over bewoning voor die tijd tasten wij in het duister. Wel laten voorwerpen, die in de jaren zeventig van de 20e eeuw zijn opgegraven, ons zien dat in de Midden Steentijd (ca. 10.000 – ca. 5.000 voor Chr.) jagers en voedselverzamelaars zich ook in onze naaste omgeving hebben opgehouden. In de kelder van de Oudheidkamer te Wijhe bevinden zich stenen speer- en pijlpunten en krabben uit die tijd. Zij zijn o.a. gevonden aan de zuidkant van de Raalterweg - tussen de Soestwetering en de Oude Wetering - en ook in het Kattenwinkelbosje ten noorden van ’t Zwervel aan de Raalterweg. En wat te denken van die stenen vuistbijl, die achter de woning Elshof 3 werd gevonden. Misschien dat bodemonderzoek aldaar nog meer sporen uit een ver verleden zal kunnen opleveren.

De eerste bewoners in Tongeren en Wechterholt zullen zijn gaan wonen op de tijdens de laatste ijstijd ontstane dekzandhoogten. Hierop bouwden zij hun boerderijen en legden zij hun akkers aan. Via de aanwezige dekzandlaagten kon het overtollige water richting IJssel worden afgevoerd. Aanwijzingen voor de hoogten vinden we nog in boerderijnamen als Bishorst (al in 1300 vermeld), Weghorst en Kappestee (kappe = kop), maar ook in de straatnaam Leugenshorst. En de naam Hogeweg spreekt voor zich. De wegen volgden vroeger ook deze hoogten, vandaar dat o.a. Bremmelerstraat, Duisterendijk, Kappeweg en Hagenvoorde thans nog veel bochten kennen. Voor de aanwezigheid van hoogten in het oorspronkelijke landschap beschikken we dus over de nodige aanwijzingen. Dat geldt ook voor de laagten. Zo treffen we aan de Elshofweg de veldnaam de Goorzen (Goorslanden) aan. Het woorddeel “goor” verwijst naar laag gelegen moerassig land. Ook het woorddeel “broek” geeft oorspronkelijk laag gelegen drassig land aan. Voorbeelden van broeknamen waren in Tongeren o.a. de boerderijen Smalenbroek (ca. 1450), Harinckbroick (ca. 1500) en Gansebroek(?). In Wechterholt liggen het Wechterholterbroek en het Lierderbroek (gedeeltelijk).

Toen zich langs de IJssel rivierduinen ontwikkelden en er later dijken werden aangelegd, werd de waterafvoer naar de rivier moeilijker, zo niet onmogelijk. Het is in die tijd (14e eeuw) dat in Tongeren en Wechterholt grote ontginningsactiviteiten plaatsvonden waarbij o.a. de Oude en de Nieuwe Wetering werden aangelegd. Hierdoor kon het overtollige water in noordelijke richting worden afgevoerd. Toch zouden de buurtschappen tot ver in de 20e eeuw hinder blijven ondervinden van wateroverlast. Nog in 1951 werd in een aan de gemeente Wijhe uitgebracht rapport gemeld: “De slechte waterstaatkundige toestand in een groot gedeelte van de gemeente Wijhe kan als een belangrijk knelpunt voor de verdere ontwikkeling van de landbouw in deze gemeente worden beschouwd.” Oudere bewoners kunnen zich nog herinneren, dat zij tijdens strenge winters schaatstochten konden maken over het ijs van de vele onder water gelopen weilanden. Toen omstreeks 1970 het Waterschap Salland overging tot de herinrichting van de afwatering in Salland kwam er een einde aan de regelmatig terugkerende wateroverlast.

Direct NW van de kern van de buurtschap Elshof lag landgoed Hagenvoorde, aan de gelijknamige weg. Transisalanus Adolf baron van Voorst tot Hagenvoorde (1651-1707), die een prachtig grafmonument heeft in de Hervormde kerk van Wijhe, woonde op Hagenvoorde. Hij was hoveling van Willem III. Transisalanus (= de oude naam van Overijssel) had die prachtige naam omdat hij petekind was van de Ridderschap en Steden van Overijssel. De havezate, die reeds in 1400 wordt genoemd, is helaas medio 19e eeuw afgebroken. Van de Hagenvoorde resten enkel nog de tot een wandeling uitnodigende met eikenbomen omzoomde paden. Ook de voormalige in het park gelegen vijver is nog te onderscheiden. Het ooit aanwezige toegangshek verhuisde naar de havezate de Gelder in Wijhe. In de directe omgeving verwijst een ANWB-paddenstoel nog wel naar Hagenvoorde. Wat ze daarmee bedoelen is ons niet duidelijk, want de havezate is er immers niet meer en de handvol boerderijen aan de weg Hagenvoorde worden ook niet als buurtschap beschouwd.

In Tongeren stond ooit nog een havezate, namelijk Langeveldsloo. Zowel deze als de Hagenvoorde zijn in het begin van de 19e eeuw op afbraak verkocht. In de naaste omgeving van de Elshof, maar op het grondgebied van de gemeente Raalte, stond vroeger nog een havezate, namelijk de Velner. Hiervan zijn enkel nog de voormalige grachten terug te vinden in een overigens prachtige omgeving.

In de oude buurtschap Tongeren-Wechterholt, thans Elshof, waren de mensen op elkaar aangewezen. Of het nu in de eerste helft van de 14e eeuw was bij het aanleggen van de weteringen, of omstreeks 1825 bij het aanvoeren van zand dat nodig was om de grond waarop de onderwijzerswoning gebouwd zou worden op te hogen, ze deden het samen. Zij maakten samen bittere ellende door, zoals in de jaren tachtig van de 16e eeuw, maar vierden ook gezamenlijk de bevrijdingsfeesten in 1945. En tegenwoordig? Er is in de loop der jaren veel veranderd in de buurtschap. Maar het “samen doen” is gebleven. Op allerlei terreinen beschikt de Elshof over vrijwilligers, die er samen wat van willen maken. Hier woonden en wonen mensen. Samen! (aldus Dick Wennink op de site van Buurtschap Elshof)

Bezienswaardigheden
- De NH kerk/kapel aan de Elshofweg 19 dateert uit 1929, is in 2006 buiten gebruik gesteld en is tegenwoordig in gebruik als woonhuis.
- De enige nog bestaande havezate in de buurt, het Nijenhuis, staat in Wechterholt. In dit gebouw - dat zich thans ´kasteel´ laat noemen, hoewel het dat nooit is geweest – is een museum ondergebracht. Een aantal jaren geleden diende het nog als locatie voor de film “De ontdekking van de hemel”, naar het gelijknamige boek van Harry Mulisch.
- Molen De Elshof.

Jaarlijkse evenementen
- In een weekend in juni is er het Elshoffeest.

Links
- Site van en over de buurtschap Elshof.
- Maandblad Elshof Nieuws, dat bij de inwoners huis aan huis wordt bezorgd, is via de link ook online te lezen.
- Openbare Basisschool Elshof heeft in 2011 haar 250-jarig bestaan gevierd.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)