Hoofdmenu

Elden

Plaats
Dorp
Arnhem
Betuwe
Gelderland

elden_meulewiekers_kopie.jpg

Elden is, net als de 'buren' in Huissen, een katholieke enclave in de overwegend protestantse Betuwe. Logisch dus dat het in de jaren zestig qua carnaval begon te kriebelen en met hulp van Huissen carnavalsvereniging De Meulewiekers heeft opgericht.
Elden is, net als de 'buren' in Huissen, een katholieke enclave in de overwegend protestantse Betuwe. Logisch dus dat het in de jaren zestig qua carnaval begon te kriebelen en met hulp van Huissen carnavalsvereniging De Meulewiekers heeft opgericht.

GL kadastrale gemeente Elden in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

kadastrale gemeente Elden in ca. 1870 kaart J. Kuijper
kadastrale gemeente Elden in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Elden

Status
- Elden is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Arnhem.

- Elden heeft een roerige herindelingsgeschiedenis, en is enkele jaren een zelfstandige gemeente geweest: Tot februari 1811 viel het dorp onder de gemeente Elst. In februari 1811 over naar gemeente Huissen, per 17-12-1813 afgesplitst tot zelfstandige gemeente, in 1818 weer over naar gemeente Elst. Per 1-3-1966 zijn polder en dorp Elden door de gemeente Arnhem geannexeerd. Sindsdien ligt de gemeente (en stad) Arnhem niet alleen op de Veluwe, maar ook deels in de Betuwe. Zoals men zegt dat rond 1997 de gemeente Nijmegen de 'Waalsprong' heeft gemaakt over de Waal de Betuwe in, zou je dus vergelijkbaar kunnen stellen dat de gemeente Arnhem in 1966 de 'Rijnsprong' heeft gemaakt over de Rijn de Betuwe in (overigens lag een - in verhouding tot de totale oppervlakte - piepklein en nauwelijks bewoond gebied van Arnhem altijd al aan deze kant van de Rijn, zijnde De Praets / Meinerswijk).

- Elden heeft nooit een gemeentewapen gehad. Blijkens de dorpssite van Elden heeft Elden wél een dorpswapen, waarin de wapens zijn verwerkt van de 3 gemeenten waar Elden in de loop der tijd onder gevallen heeft (zie hierboven).

- Strikt geografisch gezien is Elden eigenlijk een wijk, want opgegaan in de stedelijke bebouwing van Arnhem-Zuid. Naast het buitengebied van Elden, dat in de nieuwbouwwijken van Arnhem-Zuid is opgegaan, is het dorp Elden zelf echter als enclave binnen die nieuwbouw wel behouden gebleven, zowel fysiek als sociaal. De plaats wordt door de inwoners duidelijk nog als dorp ervaren, getuige o.a. de aanwezigheid van een Dorpsraad, Dorpshuis, Dorpskrant, dorpssite e.d. Men zet zich ook in om het dorpse karakter zo veel mogelijk te behouden. Je zou dus kunnen spreken van een 'dorp in de stad'. Ook de lokale dorpssite hanteert deze slogan.

- Extra bijzonder en wellicht geografisch gezien uniek in ons land, is dat Elden een Betuws dorp is in een Veluwse stad... Immers zoals recentelijk Nijmegen middels de ´Waalsprong´ de Betuwe vanuit het zuiden is ingetrokken, is het Veluwse Arnhem al langer geleden middels de ´Rijnsprong´ de Betuwe vanuit het noorden ingetrokken. En vond daar het Betuwse dorpje Elden op haar uitbreidingspad...

- Ter plekke staan ook nog steeds blauwe plaatsnaamborden, een impliciete erkennning van Elden als ´dorp in de stad´. Voor de postadessen ligt Elden wel 'in' Arnhem.

- De polder Elden omvat naast het gelijknamige dorp verder de wijken Meinerswijk, De Praets, Elderveld, Elderhof, de Laar Oost en West, de Overmaat en Rijkerswoerd.

- Onder het dorp Elden vallen vanouds ook de buurtschappen De Praets en 't Vlot. Tegenwoordig zijn het dorp en deze buurtschappen door tussengelegen nieuwbouwwijken van elkaar gescheiden.

Naam
Oudere vermeldingen
855 kopie eind 9e of begin 10e eeuw Elti, 930 kopie 1626 Aliti?, midden 12e eeuw Ælte l.Æltes, 1340 Elden, 1556 Eelden.

Naamsverklaring
Men vergelijkt de naam ten onrechte met Eelde. Blok kan deze naam niet met geattesteerd Germaans woordgoed verklaren. De uitgang op en is later ontstaan.(1) Kennelijk is de naam dus nog niet verklaard kunnen worden.

Ligging
Elden ligt Z van de oude stad Arnhem, Z van de Rijn, in het uiterste oosten van de Betuwe, ingesloten door de nieuwbouwwijken van Arnhem-Zuid.

Statistische gegevens
- In 1840 had Elden 106 huizen met 791 inwoners.

- De annexatie in 1967 van polder en dorp Elden door de gemeente Arnhem, betrof een oppervlakte van 684 hectare met 2.256 inwoners.

- Tegenwoordig omvat het dorp Elden ca. 800 huizen met ca. 2.000 inwoners.

Geschiedenis
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Elden, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:

- Historische Kring Elden.

- Geschiedenis van Elden op de dorpssite van Elden.

- De Memorie van de Ruttenburgse Tienden te Elden is opgesteld in 1760 en is een kopie van een verloren gegaan exemplaar dat was opgemaakt door Bart Slinckman (1689-1755) als tiender van de Ruttenburgse tiend. Het biedt informatie over landeigenaren, pachters en veldnamen in Elden.

- Doopboek RK Gemeente Elden 1797-1811.

- Elementen uit de geschiedenis van Elden, met veel genealogische gegevens, door Hans Lamens. Zie in het linkermenu ook de onderdelen Elden 2, 3 en 4.

Bezienswaardigheden
- Elden heeft 6 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Bonifatiuskerk (uit 1866) wordt gezien zijn verschijningsvorm ook wel het Witte Kerkje genoemd en maakt deel uit van Hervormde Gemeente De Rank.

- Lucaskerk uit 1961.

- Protestantse Wijkgemeente Elden-De Kandelaar.

- Voormalige RK Waterstaatskerk, tegenwoordig Gelredomezicht, uit 1836.

- Restant van 19e-eeuws fort 't Hoefijzer.

- Molen De Hoop Elden (site van de molenaar). - Molen De Hoop op de site van Ver. De Hollandsche Molen. - Live webcam Molen De Hoop.

- Dijkmagazijn Elden aan de Drielsedijk, aan de grens van de polders van Elden en Driel, is in 1856 gebouwd. Het was het eerste stenen gebouw van zijn soort in de wijde omgeving. Meer van deze stevige dijkmagazijnen – ook noodhuizen genoemd – verrezen daarna op de dijken langs de Rijn, Waal en IJssel. Om de 5 kilometer stond een dijkmagazijn. Mensen gingen er lopend of te paard naar toe om bij een dreigende dijkdoorbraak versterkingsmaterialen en hulpmiddelen daarvoor te halen: kruiwagens, zandzakken, schoppen, planken en pekkransen.

Kort na de oorlog is het pand verbouwd tot dienstwoning voor het gezin van dijkkantonnier Arissen. In 2008 is het gerenoveerd. Stichting Gelderse Dijkmagazijnen organiseert er lezingen. De nationale maatschappij tot behoud, ontwikkeling en exploitatie van industrieel erfgoed (BOEi) beheert het pand. Het eigendom berust bij Waterschap Rivierenland. Het is ook een bezoekerscentrum over de geschiedenis van het water en over de hoogwaterbescherming van nu, en biedt ook ruimte voor exposities en lezingen. Daarnaast is Dijkmagazijn Elden een startpunt voor excursies naar de omgeving; het maakt als pleisterplaats deel uit van fiets- en wandelroutes langs de rivieren en de andere dijkmagazijnen. Op de site van Dijkmagazijn Elden vind je ook veel informatie over de geografische geschiedenis van Elden en omgeving.

- Oorlogsmonument aan de Klapstraat, voor de Eldenaren die in 1940-1945 het leven verloren (de namen van de personen in kwestie zijn in het monument gegraveerd).

Jaarlijkse evenementen
- Stichting Evenementen Elden organiseert diverse evenementen in het dorp door het jaar heen.

- Carnaval. Carnavalsvereniging De Meulewiekers.

- Westerveld Fair (op een zondag in mei).

- De Ronde van Elden (wielrennen, 3e zondag van juni) is onderdeel van dorpsfeest De Eldense Draai, dat verder een aantal vaste onderdelen kent (zoals de braderie en de Skeelerronde) en jaarlijkse wisselende activiteiten.

Natuur en recreatie
- Fietsroute Elden - Doorwerth - Oosterbeek - Arnhem (29 km).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Elden (online te bestellen). Het betreft met name het boekje 'Elden, een Betuws dorp in Arnhem-Zuid'. Gegroepeerd rond de thema`s kerk en school, woonhuis en boerderij biedt deze publicatie een overzicht van de belangrijkste historische objecten in het dorp. Daarnaast wordt in het kort de geschiedenis van het dorp beschreven.

Beeld
- Beeldbank Historische Kring Elden.

Links
- Site van en over Elden met o.a. veel informatie over verleden en heden van het dorp, actualiteiten, evenementenagenda, verenigingsleven en lokale links.

- Wijkteam Elden en De Laar.

- Volkshuisvesting Elden heeft 44 woningen in het dorp in de verhuur.

- Basisschool De Troubadour.

- Muziekvereniging Crescendo.

- Toneelvereniging Ons Genoegen.

- Volkstuinvereniging Elden.

- Dankzij de inzet van inwoner Petra van Houdt heeft Elden nu een openbare boekenkast, waar inwoners een boek uit kunnen lenen, en een boek dat zij over hebben, kunnen terugzetten zodat een ander daar weer plezier van kan hebben.

- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Elden RK en Elden Bonefatius.

Reactie toevoegen