Eemnes

Status
- Eemnes is een dorp en gemeente in de provincie Utrecht, in de streek Eemland, wordt tegenwoordig in toenemende mate ook tot de streek 't Gooi en daarmee de Gooi en Vechtstreek gerekend.
- De gemeente Eemnes werkt op een aantal terreinen intensief samen met buurgemeenten Blaricum en Laren onder de naam BEL-Combinatie.
- Tot in de jaren zestig van de 20e eeuw was er sprake van twee kernen; Eemnes-Binnen en Eemnes-Buiten. Oorspronkelijk waren het ook nog aparte gemeenten, die in 1811 zijn samengevoegd tot de gemeente Eemnes. Geleidelijk zijn deze namen verdwenen en formeel sinds 1969 is er alleen nog sprake van de kern Eemnes.
- Wijken en buurten in Eemnes.
- Wapen van de gemeente Eemnes.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Eemnes.

Naam
Oudere vermeldingen
- De voormalige kernen Eemnes-Binnen en Eemnes-Buiten worden in de Volkstelling van 1840 (en ook nog op een kaart uit ca. 1870, zie onderaan de pagina) Eemnes-Binnendijks en Eemnes-Buitendijks genoemd.
- 1306 Emmenesse, midden 14e eeuw Emenesse.
Naamsverklaring
Nesse 'nes, in water uitstekend land' in de rivier de Eem, een veel voorkomende naam voor een natuurlijke waterloop. De waternaam Eem (ontstaan uit ami*) is de umlautvariant van am (ontstaan uit ama) in Amstel. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Eemnes ligt NW van Baarn, NO van Hilversum, in het uiterste NW van de provincie Utrecht en grenst in het W aan de A27.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Eemnes 203 huizen met 1.419 inwoners, verdeeld in de dorpen Eemnes-Binnen 64/465 (= huizen/inwoners) en Eemnes-Buiten 139/954.
- Tegenwoordig heeft Eemnes ca. 3.600 huizen met ca. 9.000 inwoners.

Geschiedenis
In 1339 geeft de Graaf van Holland de Eemnessers vergunning om turf te steken ten Westen van de Wakkerendijk, waarna de Eemnessers bisschop Jan van Arkel de rug toe keren. Er volgen enkele veldslagen waarbij de bisschop de Eemnessers wil onderwerpen. Na enkele 'zoenverdragen' krijgt Eemnes-Buiten in 1352 bisschoppelijke stadsrechten en wordt afgescheiden van Eembrugge. De stad krijgt de grond tussen de Gooiergracht en de Eem. In 1439 scheidt bisschop Rudolf van Diepholt Eemnes-Binnendijks af van Eembrugge. Deze kern krijgt haar eigen stadsrechten. Eemnes viel vanouds dus onder Eembrugge, wat tegenwoordig moeilijk meer is voor te stellen.

Eeuwenlang proberen Holland en Utrecht de Eemnessers de baas te blijven, daar recht te spreken en vooral penningen op te halen. Regelmatig wordt de stad geplunderd en brandt een deel van de stad af. Voor de bisschop is het ook van belang controle over de Eem-mond te hebben, die hij regelmatig blokkeert om de aanvoer van goederen naar Amersfoort te vertragen. In 1481 brandt de kerk van Eemnes-Buiten en bijna de hele stad af, als gevolg van de Hoekse en Kabeljauwse twisten. In de 16e eeuw wordt Eemnes diverse keren geplunderd door Spaanse troepen, maar ook door troepen van de Gelderse legeraanvoerder Maarten van Rossum. De kerk in Eemnes-Buiten brandt in 1574 - weer - af.

De eerste helft van de 17e eeuw is in Eemnes rustig. Eemnes-Binnen en -Buiten hebben samen nu meer dan duizend inwoners. De zuivelboeren hebben het goed, turf wordt aan andere steden verkocht, de vrouwen spinnen wol. Veel geld wordt besteed aan de strijd tegen het water, want in 1610 is de Wakkerendijk als gevolg van een storm doorbroken. Er wordt een watermolen gebouwd, de Wakkerendijk wordt verhoogd.

In 1673 trekt een Frans leger van 4.000 man onder markies de Rochefort via Amersfoort en het Eemland naar Naarden. In september plunderen zij Eemnes-Binnen en -Buiten, ondanks het betaalde vrijstellingsgeld. Slechts de helft van de huizen en nog minder inwoners overleven dit.

De geschiedenis van Eemnes wordt eeuwenlang bepaald door het water. Een zware storm in 1160 gevolgd door de Allerheiligenvloed in 1170 slaan veen- en zandbanken weg en zo ontstaat het begin van de Zuiderzee. Dit is achteraf gunstig voor Eemnes, want de waterspiegel zakt 35cm dus het veengebied krijgt betere afwatering. De St. Nicolaasvloed op 6 december 1196 en de Sint-Luciavloed van 14 december 1287 vormen de Zuiderzee zoals die blijft totdat de Afsluitdijk aangelegd wordt. Rond 1300 wordt de eerste beschermende dijk in oost-west-lijn gelegd ter bescherming tegen de Zuiderzee. In 1651 wordt een sluis gebouwd. Eind 17de eeuw wordt de Veendijk tweemaal verzwaard. Toch richt de watersnood van 1702 veel schade aan. (2)

Tegenwoordig wordt Eemnes niet meer als stad maar, gezien het dorpse karakter, als dorp gezien, getuige o.a. het anno 2011 in ontwikkeling zijnde nieuwe Dorpshart.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Eemnes, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Kroniek van Eemnes (pdf) (door Jan Out, 2009).
- Historische Kring Eemnes.

Recente ontwikkelingen
- Rapport Toekomstvisie Eemnes tot 2030 (pdf). Een van de conclusies uit het rapport is dat er nog een behoorlijk aantal woningen zal moeten worden gebouwd (ca. 700 in de jaren tot 2020), ondanks een vrijwel geblijkblijvend aantal inwoners (ca. 9.000). Dat komt omdat het gemiddeld aantal bewoners per woning nog steeds afneemt; de huishoudens worden nog steeds kleiner, door toename van het aantal een- en tweepersoonshuishoudens onder jongeren en ouderen. Daarnaast is er vraag naar woningen in Eemnes vanuit inwoners van omliggende gemeenten. Hoeveel woningen er zijn voorzien in welke buurten en in welke jaren kunt u lezen in het rapport.

Bezienswaardigheden
- Eemnes heeft 42 rijksmonumenten, grotendeels aan de Kerkstraat, Meentweg en Wakkerendijk.
- RK Sint Nicolaaskerk (Wakkerendijk, Eemnes-Binnen).
- Hervormde Nicolaaskerk (Kerkstraat, Eemnes-Buiten).
- Hervormde Sint Pieterskerk (Eemnes-Binnen).
- Eemnes-Buiten had vroeger een raadhuis aan de Wakkerendijk, thans in gebruik als restaurant Wakker.
- Het latere gemeentehuis aan de Laarderweg 24a is inmiddels afgebroken en wordt vervangen door een nieuw dorpscentrum met winkels. In 2009 is het nieuwe gemeentehuis aan de Zuidersingel 1 in gebruik genomen. Hier is tevens het BEL-kantoor gevestigd van het samenwerkingsverband van de drie zelfstandige gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren.

Musea
- Oudheidkamer Eemnes.

Jaarlijkse evenementen
- Swingin' Eemnes (op een zaterdag eind augustus). Beachfeest met livemuziek en dans op het parkeerterrein achter brasserie en jazzcafé Wakker, waar voor de gelegenheid een zandstrand met palmen wordt gemaakt en natuurlijk een goede dansvloer.

Natuur en recreatie
- De tientallen waaien aan de Meentdijk zijn kolkgaten van oude dijkdoorbraken. Ze bieden een goede biotoop voor tal van planten- en diersoorten.
- Dagrecreatieterrein De Lieberg.

Eten en drinken
- Theetuin Eemnes is landelijk gelegen aan het eind van de Meentweg.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Eemnes (online te boeken).
- Hotels in Eemnes en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Eemnes (online te bestellen).

Foto's
- Fotoreportage over Eemland van fotograaf Martin Stevens.

Links
- Officiële site van de gemeente Eemnes.
- Eemnes linkspagina.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Wikipedia,
   x
   , (2011)