Denekamp

Status
- Denekamp is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Dinkelland. Het was een zelfstandige gemeente van 1818 t/m 2000.
- Wapen van de voormalige gemeente Denekamp.
- Onder het dorp Denekamp valt ook de buurtschap Berghum.
- Om ons onbekende redenen ligt voor de postadressen ook het NO van Denekamp gelegen dorp Noord Deurningen 'in' Denekamp (geografisch gezien is het immers gewoon een autonoom dorp en niet door Denekamp 'opgeslokt'). Noord Deurningen heeft dus geen eigen postcode en woonplaatsnaam in het postcodeboek en in de gemeentelijke basisadministratie (BAG).
- Wapen van de voormalige gemeente Denekamp.

Naam
In het Nedersaksisch
Dearnkaamp of Deankaamp. Volgens (1) Degg'nkamp. Plaatselijk is het ook wel bekend als 'n Doarp, een naam die bijvoorbeeld wordt gebruikt bij het dorpsfeest ('n Doarp löp oet).
Oudere schrijfwijzen
Laat 10e eeuw in Daginghem, midden 12e eeuw de Danigheim, 1385 Degheninchem, 1670 Denicham, 1677 Degenkamp.
Naamsverklaring
Betekent oorspronkelijk heem 'woonplaats' van de lieden van de persoon Dago* of Dano. Voor een vergelijkbare ontwikkeling van ingheem tot kamp 'een door wallen, heggen of greppels omgeven stuk land', zie Greffelkamp en Breklenkamp. De familienaam Degenkamp komt nog voor. (2)
* (waar Dagobert der Franken mee bedoeld zou zijn, red.)

Ligging
Denekamp ligt NO van Oldenzaal, ZO van Ootmarsum en grenst in het O en N (via Noord-Deurningen) aan Duitsland.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Denekamp 784 huizen met 4.068 inwoners, verdeeld in dorp Denekamp 145/558 (huizen/inwoners) en de buurtschappen Boerschap Denekamp 81/543, Noord-Deurningen 138/722, Lattrop 101/516, Breklenkamp 44/257, Tilligte 85/463, Oud Ootmarsum 48/245, Nutter 34/194 en Groot Agelo en Klein Agelo samen 108/570.
- Voor een overzicht van grenscorrecties die bij de gemeente Denekamp hebben plaatsgevonden van 1949 tot de opheffing per 2001, met plattegronden erbij van welke gedeelten het betrof, zie onderaan de pagina bij Overige kenmerken.
- Tegenwoordig heeft het dorp Denekamp ca. 3.500 huizen met ca. 8.700 inwoners.

Geschiedenis
Het dorp Denekamp is ontstaan op een plek waar men buiten bereik was van het overstromingswater van de nu nog door de gemeente lopende rivier de Dinkel. Het kerspel Denekamp bestond uit de buurschappen Denekamp, Noord Deurningen en Beuningen (nu gemeente Losser). Het waren hechte, vaak gesloten gemeenschappen. Denekamp en Noord Deurningen hoorden onder het landgericht Ootmarsum, Beuningen onder het landgericht Oldenzaal.

Rond de 15e eeuw was de plaats Denekamp een betrekkelijk klein dorp met amper 100 huizen, verspreid langs een enkele dorpsstraat in de nabijheid van een kerk. De mensen in het dorp waren veelal landbouwer. Geleidelijk aan, met name de laatste anderhalve eeuw, hebben veel boerderijen plaats moeten maken voor woningen en winkels.

Gemeente Denekamp staatkundig en geografisch
De gemeente Denekamp is ontstaan in 1818, toen de in 1811 uit het richterambt Ootmarsum voortgekomen gemeente Ootmarsum werd gesplitst in de gemeente Ootmarsum, die alleen de stad omvatte en de gemeente Denekamp. Deze gemeente omvatte de marken Agelo, Breklenkamp, Denekamp, Nutter en Oud Ootmarsum, en Lattrop.

Een groot deel van de geschiedenis van de gemeente Denekamp loopt synchroon met de gemeente Ootmarsum, waar het in 1818 van werd afgescheiden. In tegenstelling tot Weerselo had het grondgebied van de gemeente Denekamp betrekkelijk weinig 'last' van een buur met grootstedelijke ambities. Daardoor is de oppervlakte van de gemeente redelijk constant gebleven. Enkel in de jaren negentig hebben diverse kleine wijzigingen tussen Denekamp en Ootmarsum plaatsgevonden, omdat deze laatste weinig geschikte ruimte binnen de eigen grenzen had. (© Andreas Bartelink)

Meer weten?
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de voormalige gemeente) Denekamp, kunt u terecht bij:
- De Stichting Heemkunde Denekamp. De stichting heeft een informatie- en documentatiecentrum, 't Heemhoes, aan het Kerkplein 4 te Denekamp. Dit fraaie pand uit 1876 is een van de weinige gebouwen met historische waarde die voor Denekamp behouden zijn gebleven. U vindt er een zeer uitgebreide streekbibliotheek met meer dan 1.300 boeken, een foto-archief met meer dan 13.000 foto’s, dia’s en negatieven, streektijdschriften, een krantenknipselarchief vanaf eind 19e eeuw en een omvangrijk genealogisch archief met gegevens vanaf 1750. Op ’t Heemhoes zijn ook alle boeken te koop die de Stichting Heemkunde Denekamp heeft uitgegeven. 't Heemhoes is voor iedereen toegankelijk en wel van maandag t/m donderdag van 09.00 tot 12.00 uur en van 13.30 tot 16.30 uur. Buiten deze tijden is bezoek alleen op afspraak mogelijk.
- De site Erfgoed Denekamp: een naslagwerk waar u vele feiten over de geschiedenis van Denekamp kunt vinden van 1830 tot heden.

Bezienswaardigheden
- Denekamp heeft 39 rijksmonumenten.
- RK Sint Nicolaaskerk.
- Watermolen van Singraven.
- Borgelinkmolen.
- Sint Nicolaasmolen of Nieuwe Molen.
- Mariakapel aan de Molendijk.
- Schuivenhuisje, Sluizenhuisje of Dinkelhuisje.

Musea
- Provinciaal Natuurhistorisch Museum Natura Docet.
- Museum Huize Keizer.

Evenementen
- Klootschieten en midwinterhoornblazen zijn oude tradities die nog steeds erg populair zijn in Denekamp.
- De Stichting Culturele Raad Denekamp organiseert regelmatig Kamermuziekconcerten in Denekamp.
- Carnaval. Carnavalsvereniging De Nachtuulkes. Carnavalsvereniging De Köttelpeern.
- In het voorjaar vinden in Denekamp de traditionele paasgebruiken plaats. Dit begint met het eiergaddern op palmzondag en vervolgens het hout halen op paaszaterdag. Op eerste paasdag vinden het paasstaak slepen en het paasvuur plaats. In 2009 is het boek Ik bin ’n Judas van ’n Doarp verschenen, over de paasgebruiken in Denekamp.
- Dorpsfeest 'n Doarp Löp Oet (weekend in juni).
- Autorodeo (eind augustus / begin september).
- Euregio Indoor Denekamp (paardensport) (oktober en november).
- Oktoberfest Denekamp Undercover (muziekfestival) (op een zaterdag begin oktober).

Natuur en recreatie
- Landgoed en Huis Singraven.
- Het Omleidingskanaal, dat met een grote boog om Denekamp heen loopt, is gegraven ter ontlasting van de Dinkel.
- Als er sneeuw ligt, kunt u in de omgeving van Denekamp langlaufen over uitgezette routes.
- Kringloopwinkel Denekamp.
- Provinciaal Natuurhistorisch Museum Natura Docet is in 2012 gesloten wegens verbouwing. In mei 2013 heropent het als Landschapscentrum / Bezoekerscentrum voor het Nationaal Landschap Noordoost-Twente. De collectie van het museum zal daarin nog steeds een belangrijke plaats blijven innemen.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Denekamp en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Denekamp en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Denekamp (online te bestellen).
- In 2009 is de Denekamper Woordenbak van Willem Dingeldein (1894-1953) teruggevonden, met naar schatting 5.000 fiches met meer dan 10.000 in Denekamp opgetekende woorden en uitdrukkingen. Ruim een halve eeuw na zijn dood lag deze tot nu toe nergens vermelde unieke taalkundige erfenis vrijwel onopgemerkt in een kast bij achtereenvolgens de Twente Academie, het Van Deinse Instituut en, na de verhuizing naar TwentseWelle, bij de Oudheidkamer Twente.
- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Denekamp (even scrollen op de pagina), aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief te Delden.

Links
- Site met meer dan 10.000 oude en recente foto's van Denekamp en omstreken van Hans Ottenhof.
- Dorpsraad Denekamp.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)