De Veldmaat

Status
- De Veldmaat is een voormalig dorp, thans wijk in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Haaksbergen.
- De Veldmaat is in de jaren vijftig opgegaan in de oprukkende bebouwing van Haaksbergen en vormt thans een wijk van dat dorp. De Veldmaat heeft geen eigen plaatsnaamborden en ligt voor de post en BAG ‘in’ Haaksbergen.
- Onder De Veldmaat valt tevens (een O deel van) de buurtschap Stepelo.

Naam
In het Nedersaksisch / Twents
De Vêldmoate.
Naamsverklaring
Een veldmaat is een begrensd stuk hooi- of weiland zonder sloot. De oorspronkelijke Veldmaat, ingesloten tussen de Grintenbosweg, Oude Boekelosedijk, Hazenweg en Kolenbranderweg, werd als veld totaal omsloten door de heidegebieden van het Stepelerveld en Haaksbergerveld.

Ligging
De wijk De Veldmaat ligt in het NO van Haaksbergen en omvat tevens een deel aangrenzend buitengebied. De Veldmaat wordt begrensd door de Hengelosestraat (met uitzondering van bedrijventerreinen Stepelo en De Greune), de Wiedenbroeksingel, de Buurserstraat en in het buitengebied door de Knoefweg, Bommelaspad en een klein stukje Stendermolenweg. Vanaf daar loopt de wijk- en gemeentegrens met Enschede en Hengelo door het buitengebied terug naar de Hengelosestraat. Zie ook de kaart met de wijkindeling van de gemeente Haaksbergen (pdf).

Statistische gegevens
- In de volkstelling van 1840 wordt De Veldmaat niet apart benoemd, het grondgebied behoorde aan het dorp Haaksbergen en de buurtschap Stepelo.
- Tegenwoordig heeft De Veldmaat ca. 1.600 huizen met ca. 4.100 inwoners.

Geschiedenis
De Veldmaat is ontstaan als een kleine nederzetting in het Haaksbergerveld. De gronden behoorden tot de marke van Eppenzolder, Holthuizen en Stepelo in het noordwesten en de marke van Haaksbergen en Honesch in het zuidoosten, waarbij de grens ongeveer verliep langs de huidige Oude Boekeloseweg. Halverwege de 19e eeuw werden de markegronden verdeeld. In 1841 werd daartoe de marke Haaksbergen en Honesch gescheiden, waarbij de gronden rondom De Veldmaat van die marke tot het Haaksbergse deel gingen behoren. Uiteindelijk werden de markengronden van Haaksbergen in 1846 verdeeld. Tien jaar later volgden de gezamenlijke gronden van de marke Eppenzolder, Holthuizen en Stepelo. Bij deze verdeling verkrijgt de Haaksbergse textielfabrikant Jordaan grote stukken grond nabij de Veldmaat.

In de Eerste Wereldoorlog worden de heidevelden rond de Veldmaat ontgonnen. Deze was in Twente halverwege de 19e eeuw begonnen na de uitvinding van het kunstmest. Daarvóór werden schapen gehouden voor hun mest, welke men liet grazen op de heidevelden. De ‘woeste grond’ kon men echter beter gebruiken voor de landbouw en daarom begon men deze daarvoor geschikt te maken. In de Eerste Wereldoorlog maakte men hierin een grote slag. Door de politieke situatie in Europa en de Nederlandse neutraliteit daarin konden veel textielproducten niet geëxporteerd worden naar het buitenland. Vele fabrieksarbeiders raakten daardoor werkloos en in het kader van de werkverschaffing werden ondermeer delen van het Stepelerveld en Haaksbergerveld ontgonnen.

Begin jaren dertig worden de huidige Geukerdijk en Veldmaterstraat verhard en begint er zich nabij de kruising van deze wegen, rond de kort daarvoor gebouwde school, een kleine kern te vormen. In 1934 krijgt deze kern een eigen (RK) kerk, gewijd aan de H. Bonifatius. Daarmee wordt de buurtschap officieel een dorp. Tot de jaren vijftig breidt het dorp zich uit als lintdorp langs de Geukerdijk, met name in de richting van Haaksbergen.

Midden jaren zestig is de bevolkingsgroei van grote buur Haaksbergen op z’n top. Om deze groei te faciliteren besluit de gemeente Haaksbergen om tussen Haaksbergen en De Veldmaat de buurt De Pas aan te leggen. Daarnaast wordt in De Veldmaat zelf, dat tot die tijd niet meer is dan lintbebouwing aan de Geukerdijk en Veldmaterstraat, aan schaalvergroting gedaan. Daarmee wordt het dorp een ‘wijkdorp’ van Haaksbergen, zoals de inwoners het zelf noemen. In de decennia die volgen wordt de wijk langzamerhand vergroot. In de jaren zeventig en tachtig wordt tussen de Wiedenbroeksingel, Veldmaterstraat en Hengelosestraat de buurt De Els aangelegd. In de jaren negentig wordt dit ten noorden van De Els uitgebreid met de Bomenbuurt. (© Andreas Bartelink)

Recente ontwikkelingen
- Het in juni 2011 verschenen Dorpsplan De Veldmaat (pdf) schetst de voor het 'wijkdorp' wenselijke ontwikkelingen voor de komende jaren.
- De gemeente Haaksbergen is voornemens om ten noorden van de huidige wijk, aan de beide zijden van de Veldzichtweg, woningen te bouwen. Aanvankelijk waren voor dit plan 170 woningen gepland, maar de huidige demografische ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat men momenteel 70 woningen gepland heeft met een mogelijke uitbreiding van nog eens 30 woningen.
- In juni 2010 heeft de Raad van State uitspraak gedaan over het bestemmingsplan ‘Noordsingel 3’. Daardoor is de weg vrij voor het aanleggen van het ontbrekende deel van de Noordsingel tussen de Kolenbranderweg en de Enschedesestraat. In het najaar van 2010 is men gestart met het eerste deel tussen de Kolenbranderweg en de Geukerdijk, dat in april 2011 geopend is. Later zal de aansluiting op de Enschedesestraat gerealiseerd worden.
- In 2010 heeft Rijkswaterstaat het Concept-wegontwerp voor de nieuwe N18 tussen Varsseveld en Enschede vastgesteld. De weg moet zorgen voor een nieuwe verkeersveilige verbinding tussen de Achterhoek en Twente en zal dwars door het buitengebied van De Veldmaat lopen. Voor nadere informatie zie Planstudie N18 Varsseveld-Enschede.

Bezienswaardigheden
- RK kerk H. Bonifatius en Gezellen (Veldmaterstraat 61).
- Jordaanshoeve (Oude Boekeloseweg 115).

Natuur en recreatie
- Op de rand van de gemeentegrens, grenzend aan De Veldmaat, ligt het Grintenbos. Dit is een natuureducatief bos dat veel wordt gebruikt als park voor de wijk.
- De Steenhaar (onderdeel van het Buurserzand).
- Het spoor van de Museum Buurt Spoorweg Haaksbergen loopt door De Veldmaat. In de zomer rijdt deze trein via het buitengebied naar Boekelo.
- Stepelerveld.

Links
- Site van en over De Veldmaat.
- Sociaal Bestemmingsplan De Veldmaat / De Els.