De Lutte

De Lutte

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- De Lutte is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Losser.
- Onder het dorp De Lutte valt ook de buurtschap De Poppe. Ook de voormalige buurtschap Berghuizen, tegenwoordig grotendeels opgegaan in Oldenzaal, viel historisch gezien onder De Lutte (een zeer klein deel van deze buurtschap behoort nog tot de gemeente Losser).

Naam
In het Twents / Nedersaksisch
De Lut.
Oudere schrijfwijzen
10e eeuw Eluiteri, Midden 12e eeuw de Luette, 1297 Lutthe, 1341 van der Lutte, 1381-1383 in den Lutte, 1385 in der Lutte, apud Lutte, 1795 Lutte, 1906 De Lutte.
Naamsverklaring
De naam is te verbinden met het Westfaalse lute 'laagte, lage plek'. Vergelijk Lutten. (1)
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet De Lutte Tuffellaand (letterlijk ‘aardappelland’).
Bijnaam van de inwoners
Bukke.

Ligging
De Lutte ligt N van Losser, O van Oldenzaal en grenst in het O aan Duitsland.

Statistische gegevens
- In 1840 had De Lutte 276 huizen met 1.710 inwoners.
- Tegenwoordig heeft De Lutte ca. 1.400 huizen met ca. 3.500 inwoners.

Geschiedenis
De eerste vermeldingen van De Lutte (Eluiteri) stammen uit de 10e eeuw. In die tijd en de eeuwen daarna was de buurtschap bekend als pleisterplaats nabij de grens tussen het Landschap Twente en het Graafschap Bentheim.

Luttermarke
Vanaf de 13e eeuw, toen in het Landschap Twente de markebesturen ontstonden, vormde zich de marke Lutte, ook wel Luttermarke genoemd. De marke was de grootste en belangrijkste van Twente. Wenste men tegen uitspraken van andere markerichters in Twente in beroep te gaan, dan was dat mogelijk bij de Luttermarke. Vanwege de uitgestrektheid van de marke was deze opgedeeld in vier delen (heurnes): de Elfterheurne in het westen, de Roorderheurne in het noordoosten, de Molterheurne in het oosten en de Hengelerheurne in het zuidoosten. Elk van deze heurnes had zijn eigen bestuur waarin het gezamenlijke bezit van de marke was geregeld. Overtrad men het markerecht, dan werd door de boerrigter op de zogenaamde ‘sproakste’ recht gesproken.

Het einde van de Luttermarke wordt ingeleid door de inlijving van het Koninkrijk Holland bij het Eerste Franse Keizerrijk van Napoleon Bonaparte. De invoering van de Franse wetgeving leidde ertoe dat de rechterlijke macht en het administratieve bestuur gescheiden werden en dat deze naar Frans model werden ingericht. Het richterambt Oldenzaal, waar de Luttermarke onderdeel van uitmaakte, werd per 26/27 november 1811 gesplitst in de gemeenten Oldenzaal, Weerselo en Losser. Aanvankelijk behoorde de Luttermarke tot de gemeente Oldenzaal, maar na de herwonnen onafhankelijkheid besloot Koning Willem I dat bewoners van het platteland niet bezwaard mochten worden met de hogere kosten van de steden. Voor De Lutte had dit tezamen met de buurtschappen Beuningen en Berghuizen tot gevolg dat zij per 1 juli 1818 onderdeel werden van de gemeente Losser.

Het dorp De Lutte
In de Elfterheurne, één van de vier heurnes van de Luttermarke (zie hierboven), lag destijds de Monnikenhof. Deze hof, die al in de tiende eeuw wordt genoemd behoorde tot de abdij Werden. De boerderijen van deze hof, oorspronkelijk bijna dertig in getal, bevonden zich in het gebied tussen Twekkelo in het zuiden en Gölenkamp in de huidige Niedergrafschaft Bentheim in het noorden.

Tot 1786 was De Lutte een buurtschap, maar door de bouw van een schuurkerk werd de buurtschap in dat jaar ‘verheven’ tot dorp en tien jaar later kreeg men een eigen parochie met Plechelmus als patroonheilige. In 1831 krijgt De Lutte zijn eerste kerkgebouw, een waterstaatskerk waarvoor door Koning Willem I gelden beschikbaar werden gesteld. Na 100 jaar gebruik wordt de waterstaatskerk in 1931 afgebroken en vervangen door de huidige Plechelmuskerk, die op dezelfde plaats staat als de oude kerk, maar qua oriëntatie 180 graden gedraaid is.

Het dorp De Lutte groeit tot de Tweede Wereldoorlog slechts langzaam. In 1906 bestaat het dorp slechts uit een handvol huizen langs de Dorpstraat. Pas na de oorlog begint het dorp te groeien en begin jaren vijftig worden de Boerrichterstraat en Pastoor Geerdinksstraat aangelegd, in de jaren zestig gevolgd door de Beatrixstraat en Margrietstraat. In de laatste drie decennia is het dorp langzaamaan uitgebreid in het Luttermolenveld. (© Andreas Bartelink)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van De Lutte, kunt u terecht bij Historische Vereniging "De Dree Marken" te De Lutte.

Recente ontwikkelingen
- In januari 2010 is recreatiepark Luttermolenveld, direct ten oosten van de dorpskern, na een uitspraak van de Raad van State officieel tot woonwijk verklaard. In de toekomst zal het moeten uitgroeien tot een woonwijk met 500 huizen.
- Anno 2011 zijn en worden diverse grote projecten gerealiseerd in het kader van de herinrichting van de dorpskern van De Lutte. Zo is er een kunstgrasveld op het sportpark gerealiseerd en zijn diverse projecten in uitvoering zoals de verbouw van dorpsboerderij Erve Boerrigter, de revitalisering van het Kerkenbos en de nieuwbouw van de Brede School in het dorpshart.

Bezienswaardigheden
- De Lutte heeft meer dan 8 rijksmonumenten (bij Losser staan er nl. enkele beschreven die eigenlijk onder De Lutte vallen, o.a. Bentheimerstraat, Hanhofweg).
- RK H. Plechelmuskerk.
- Lourdesgrot (achter de kerk, t.h.v. het Fleerderhoekpad).
- In De Lutte en omgeving vindt u 5 Mariakapellen, een Antoniuskapel en een wegkruis.
- Beeld van de Kardoeshond of Hellehond, het symbool van De Lutte.
- Dorpsboerderij Erve Boerrigter (Plechelmusstraat 14) is in 2010 verbouwd tot Kulturhus.
- Los Hoes Jan Wesselinkhoes (Holtweg 1).
- Het in 2008 gecreëerde kunstwerk de Mönniksbult wordt ook wel het Twentse Stonehenge genoemd.

Jaarlijkse evenementen
- Carnaval. Carnavalsvereniging De Tuffelkeerlkes.
- Muziekfeest (op de zaterdag 1 week voor Pasen).
- Internationaal muziekfestival Poas Bloas Festival (1e en 2e Paasdag).
- Dorpsfeest ‘Hellehondsdagen’ (weekend eind juni/begin juli).
- Dorpsloop (zaterdag tijdens de Hellehondsdagen).
- Snertloop (zondag begin december).

Natuur en recreatie
- Landgoed Lutterzand.
- Landgoed Egheria met Tankenberg en Paasberg.
- Landgoed De Wilmersberg.
- Landgoed De Boerskotten.
- Landgoed Duivelshof.
- Natuurgebied Elfterheurne.
- Natuurgebied Molterheurne met Bloemenbeek.
- Arboretum Poort-Bulten.
- Kerkebos.