Cartils

Cartils

lokatie

samenvatting:

Status
- Cartils is een buurtschap in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Gulpen-Wittem. T/m 1998 gedeeltelijk (kasteel) gemeente Gulpen (t/m 1981 gemeente Wijlre), gedeeltelijk gemeente Wittem.
- De buurtschap Cartils valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Wittem.

Naam
In het Limburgs
Kertiels.
Oudere vermeldingen
Cartiels, eind 12e eeuw kopie na 1192 in Curtils, 1325 Cartils.
Naamsverklaring
Ontstaan uit ‘vulgair Latijns’ cortilis, ‘bij een curtis (hofstede) behorend’.(1362)

Ligging
De buurtschap Cartils ligt NO van Gulpen, NW van Wittem, rond de weg Cartils, aan de samenvloeiing van de Gulp en de Geul.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de buurtschap Cartils 7 huizen met 40 inwoners onder de gemeente Wittem.
- Tegenwoordig omvat Cartils nog immer 7 panden, met ca. 20 inwoners.

Geschiedenis
De geschiedenis van Cartils is een zeer oude. Mogelijk al in de Romeinse tijd was Cartils, gelet op de zeer gunstige ligging, een militaire vesting. Al in de 8e of 9e eeuw moet er een grote hoeve hebben gestaan, die het centrum was van het heerlijkheidje Cartils. De bewoners van de villa waren alleen verantwoording schuldig aan de bisschop en later aan de Duitse Keizer. Cartils was ooit de kleinste rijksheerlijkheid van het Duitse keizerrijk. (3152)

“Voorheen heeft deze heerlijkheid wel eens aan de criminele justitie dezer landen verhindering veroorzaakt, vermits de zoogenoemde Heidens, die van stelen hun beroep maakten, in haar grondgebied eene schuilplaats vonden, van waar zij niet mochten weggehaald worden, terwijl zij van daar, bij nacht, in de omliggende dorpen van het Staats-, Oostenrijks- en Duitsch-rijksgebied stroopten” aldus (3084).

Bezienswaardigheden
- Kasteel Cartils is tot 1776 in het bezit gebleven van lijnrechte afstammelingen van de ridders van Cartils. Het rechthoekig van natuursteen opgetrokken gebouw bestaat uit twee verdiepingen. Gedeelten van het kasteel zijn nog 15e- en 16e-eeuws, zoals delen van de met wapenschilden versierde toren met hoekarkel en het vrijstaande poortgebouw. De fraaie toegangspoort met klokvormig dak, daterend uit de 17e eeuw, gaf vroeger via de voorburcht toegang tot het kasteel. Helaas heeft de renovatie, uitgevoerd in 1883-1884, veel van zijn oorspronkelijke karakter verloren doen gaan. Het kasteel is particulier bezit en niet te bezichtigen.

- Aan de veldweg van Cartils naar Eys vindt u een in 1994 opgericht oorlogsmonumentje voor vier in 1944 neergestorte en omgekomen Canadese vliegers.