Cadzand

Status
- Cadzand is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Sluis. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1970. Per 1-4-1970 over naar gemeente Oostburg, in 2003 over naar gemeente Sluis.
- Onder het dorp Cadzand valt ook de badplaats Cadzand-Bad.
- Wapen van de voormalige gemeente Cadzand.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Katzant, Katsandt, Katsand, Cadezant, Cassant, Kadsand, Kadzand, 1901 Cadzand.
Inwoners
‘De inwoners worden Kadzantenaars genoemd’ (2).
Naamsveklaring
‘De naam Kadzand laat zich verdedigen, omdat de naam hoogstwaarschijnlijk van kade-zand is af te leiden, waarom ook in de gewone uitspraak, even als van kade en kaai, de d wegvalt, en Kazand gehoord wordt’ (2).

Ligging
Cadzand ligt N van Sluis en grenst in het N aan de Noordzee.

Geschiedenis
‘Kadzand behoort tot de oudste plaatsen van het district, en komt in oude Latijnsche stukken voor, onder den naam van Thesandria, hetgeen sommigen heeft doen gelooven, dat dit dorp en land hetzelfde is, dat anders Taxandrië wordt genoemd; Ja, Bilderdijk meent, dat dit laatste van tassen zand, hoopen zand, duinen, zoude af te leiden zijn. De latere Latijnsche benaming is Cadsandria. Omstreeks 830 werd het door de Denen geplunderd en verbrand’ (2).

Reeds in 1576 was het hele dorp hervormd. De toenmaige predikant kwam op wrede wijze aan zijn einde, want ‘Jan Missuëns, wiens vader als Prediker der Gereformeerde leer in 1571 te Antwerpen verbrand was, werd, in October 1583, te Middelburg in Vlaanderen, door de Malcontenten, als Predikant in een met steenen voorzienen zak gebonden en aldus in het water gesmoord’ (2).

'In de 18e eeuw bestond er ook eene zeer aanzienlijke Waalsche gemeente, gevestigd uit vluchtelingen, die, ten gevolge der intrekking van het edict van Nantes, herwaarts gekomen waren. Het waren vermogende landlieden, meestal uit de omstreken van Rijssel (= het huidige Lille, red.) en uit het Pas de Calais. Zij hadden zich door het geheele eiland, ook onder Zuidzande en Retranchement gevestigd, doch waren alle hier kerkelijk, zoodat de overlevering waar kan zijn, dat men toen, vooral op Zon- en feestdagen, te Kadzand meer Fransch, dan Nederduitsch hoorde spreken. De nakomelingen zijn nog aan de geslachtnamen, ofschoon vele zeer verminkt, kenbaar’ (2). De Waalse kerk is in 1817 gesloopt.

Het Hof van Kadzand was het aanzienlijkste leen in toenmalig Staats-Vlaanderen, in het Vrije van Sluis en het Land van Kadzand. ‘Alle de gronden oostelijk van de kerk van Kadzand en van den Maria-weg, tot aan de Drink of Drenk in Sint Jans-polder, zoo ver het eiland van Kadzand zich ten N en Z uitstrekte, behoorde daartoe’ (2).

Het Land van Kadzand was vroeger een eiland. Het eiland grensde N aan de Noordzee, O aan het Zwarte Gat, waarvan de Drink of Drenk in de Sint Janspolder een overblijfsel is, Z aan het water dat uit het Coxysche Gat naar Nieuwerhaven liep en W door het Zwin. Het bevatte de dorpen Kadzand, Zuidzande en Retranchement en de buurtschap  Terhofstede. Het eiland viel onder het Aardenburger Ambacht en was 3.048 ha groot. Tot in de 12e/13e eeuw behoorde het Land van Kadzand tot het vasteland. Rond die tijd is het er door watervloeden van afgescheurd. De vele kastelen die er vroeger lagen, zijn mede door de golven verzwolgen en bij latere herdijkingen niet weer opgebouwd. Ook de Engelsen, Fransen, Oostenrijkers en Spanjaarden hebben er in de loop der eeuwen flink huisgehouden in diverse oorlogen.

‘Door het bedijken van den Grooten Sint Annapolder, in 1640, werd het Land van Kadzand met het Land van Groede vereenigd; toen Nieuwerhaven in 1742 bedijkt werd, raakte het ook met Oostburg en omstreken vereend, welke gezamenlijke landen, in 1788, door het leggen van den Kapitalen-dam en het opwerpen van den Bakkersdam, aan het vasteland werden gehecht’ (2).

Recente ontwikkelingen
In 2010 is de Stichting tot Behoud van de Cadzandse Dracht opgericht. De groep wil (het ontstaan van) de Cadzandse klederdracht bekender maken en zo bijdragen aan het behoud ervan. Dat doet ze onder meer door het beheer van een collectie, het archiveren van informatie, het geven van lezingen en cursussen en voorlichting.

Bezienswaardigheden
- Molen Nooitgedacht.
- Molen van Aalbrechtse.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Cadzand en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Cadzand en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Cadzand (online te bestellen).