Norgerhaven

Naam
Norgerhaven is gelegen nabij een bocht en sluis in de Kolonievaart en omgeven door een brede gracht werd de naam Norgerhaven in 1949 bij nieuwbouw beter geschikt geacht dan de oude naam, 1e Gesticht. De naam verwijst naar de tijd van de turfscheepjes die hiervandaan vertrokken en natuurlijk naar de naam van de gemeente en oudste nederzetting nabij waar Veenhuizen was gelegen (er werd en wordt ook dikwijls melding gemaakt in stukken en beschrijvingen van “Veenhuizen bij Norg”).

Status / ligging / statistieken
Deel van het dorp Veenhuizen in de gemeente Noordenveld (t/m 1997 gemeente Norg), omvattende de huidige penitentiaire inrichting Norgerhaven en enkele omliggende gebouwen, alsmede de nabijgelegen woningen aan de Hoofdweg. In het dagelijkse spraakgebruik wordt met ‘in Norgerhaven’ doorgaans de ruimte binnen de dikke muren bedoeld. Het is gelegen aan de doorgaande weg van Oosterwolde, via Veenhuizen, aan het einde van het dorp richting Assen. In 1840 woonden in wat destijds het 1e Gesticht was nog 2.043 mensen. In 2004 was er plaats voor 242 gevangenen.

Beschrijving nederzetting en geschiedenis
In 1823 stichtte de Maatschappij van Weldadigheid in Veenhuizen drie gestichten (zie onder Veenhuizen). Het 1e Gesticht of ‘Veenhuizen I’ was een bedelaarsgesticht, maar werd later ook gebruikt voor de opvang van Belgische vluchtelingen en later voor de opsluiting van smokkelaars, dienstweigeraars en vluchtelingen. Het oorspronkelijke gebouw werd tussen 1901 en 1906 afgebroken en vervangen door een nieuw complex, waarbij er later ook een ‘open gesticht’ met meer vrijheid bijgebouwd werd; de ca. 120 hier verblijvende gevangenen werden te werk gesteld op het land, bij de landbouwbedrijven in het dorp. Vanaf 1936 kregen zij gezelschap van de dienstweigeraars.

In 1949 werd het complex geheel vernieuwd en vanaf die tijd is het een gevangenis en rijkswerkinrichting. Over het algemeen geldt Norgerhaven als een van de strengst beveiligde gevangenissen van het land, waar over het algemeen de zwaarste gevallen zitten. Naast mensen met ‘levenslang’ zijn er echter ook gestraften voor een periode van een jaar. Er zijn zes zogenoemde afzonderingsplaatsen. Rond de gevangenis staan diverse gebouwen van het landelijke gevangeniswezen, o.a. een kantoor met de afdeling administratie van een groot deel van de strafinrichtingen in Noord-Nederland.