Esserheem

Naam
Bij nieuwbouw in 1949 werd de naam Esserheem bedacht, ter vervanging van het denigrerende, typisch 19e-eeuwse 2e Gesticht. De naam is afgeleid van de ‘essen’ in de omgeving, de bouwlanden voor de boeren in het traditionele Drentse landbouwsysteem.

Status / ligging / statistieken
Esserheem is een deel van de nederzetting Veenhuizen, redelijk centraal gelegen in de kolonie, even ten noordoosten van de huidige kern van het dorp. Met ‘in Esserheem’ worden de cellen genoemd, ‘bij Esserheem’ is de benaming voor dit deel van Veenhuizen, de naastgelegen woningen aan de Oude Gracht, Meidoornlaan, Hospitaallaan en Generaal van den Boschweg. In 1840 waren er in het 2e Gesticht, de voorloper van Esserheem, nog 2.161 bewoners, tegenwoordig biedt de inrichting plaats aan 239 veroordeelden.

Beschrijving nederzetting en geschiedenis
Aanvankelijk gebouwd voor bedelaars, landlopers, wezen, vondelingen en andere behoeftigen, door de Maatschappij van Weldadigheid (zie onder Veenhuizen). Later kwamen hier ook souterneurs en andere wetsovertreders bij. Met behulp van de ‘verpleegden’ zelf werd tussen 1895 en 1900 een nieuw complex gebouwd, inclusief een brede gracht, vrijwel naast het oorspronkelijke gesticht waar thans het Gevangenismuseum is gevestigd.

In 1949 werd dit omgebouwd tot de huidige gevangenis en rijkswerkinrichting. De strafmaat varieert hier van enkele maanden tot vele jaren, al geldt Norgerhaven nog iets meer als thuisbasis van de ‘zwaarste jongens’. Dat neemt niet weg dat ook Esserheem een van de strengst beveiligde gevangenissen in Nederland is. Toch is er ook ruimte voor ontspanning, zo heeft het complex bijvoorbeeld een eigen voetbalclub, dat, begrijpelijk, altijd ‘thuis’ speelt.

In dit deel van Veenhuizen bevinden zich de fraaiste voorbeelden van de dienstwoningen, met de zo kenmerkende spreuken op de voorgevel.