Wolder

Wolder (in het Limburgs idem)

930 Villara, 1316 Wilre, 1330 Wylre, 1840 ‘Wolder of Wilré’.

De identificatie van de oudste vorm is twijfelachtig. Wolder is ontstaan uit het Romaanse vîllâre ‘boerderij’.

Wijk in Maastricht/Buitenwijk-ZW, aan de Belgische grens/Albertkanaal, tegenover Vroenhoven. T/m 1919 gemeente Oud-Vroenhoven. 1840 117 huizen, 585 inwoners. Thans ca. 600 huizen, 1.700 inwoners.

Lang voor de Romeinen, om precies te zijn aan het einde van de IJstijd, zo’n 250.000 jaar geleden, moeten er al mensen hebben gewoond op het plateau van Wolder, weliswaar in tijdelijke kampementen: jagers en vissers. De Bandkeramiekers zijn de eerste permanente bewoners geweest op de vruchtbare lössgronden langs Maas en Jeker. Rond 500 v. Chr. kwamen de Eburonen in deze streken totdat zij door de Romeinen werden gedecimeerd, onderworpen, verjaagd. Een van de belangrijkste Romeinse heerbanen, die van Tongeren-Maastricht-Heerlen-Keulen liep over het huidige Wolder, waar kooplieden en gepensioneerde soldaten villa’s en hoeven bouwden. In de 5e eeuw na Christus. namen de Germaanse volkeren het heft van de Romeinen over. De Frankische Heren stichtten hoven van waaruit zij het gebied bestuurden. Zij spraken er ook recht.

Vanuit zo’n hof is in de vroege Middeleeuwen het Graafschap van de Vroenhof ontstaan. De naam Vroenhof betekent hof van een/de Heer, het gotische woord vroen of vrone = fró, heer. Begin 1200 kwamen Maastricht en de Vroenhof in leen van de Hertog van Brabant, Hendrik I. Hij werd dus ook ‘Graaf van Vroenhof’, mocht munten slaan en bezat de volledige rechtsmacht. Executies werden voltrokken op de Dousberg - niet ver van de huidige hoeve Hazendans stond een galg. In 1300 kwam een groot gedeelte van Vroenhofs gebied, met het administratieve centrum, door de uitbreiding van de ommuring van Maastricht, op Maastrichts grondgebied te liggen. De Vroenhof strekte zich toen uit - buiten de stadsmuren - van het noordelijke Smeermaas tot het zuidelijke Kanne, met als woonkernen Heukelom, Montenaken en Wolder. Wolder was het belangrijkste dorp, waartoe verder behoorden: het dorp Caberg, Biesland en enkele belangrijke hoeven zoals Hazendans, Panhuis, Apostelhoeve en het molengehucht Nekum. Het had de meeste inwoners en de belangrijkste kerk van de parochie, stammend uit 1896.

Met de komst van de Fransen in 1794 hield het graafschap Vroenhof op te bestaan. Het gebied werd bestuurlijk opgenomen in het Departement van de Nedermaas. Toen de Fransen in 1814 vertrokken, werd het oude graafschap grotendeels als gemeente Vroenhoven bij de nieuw gevormde provincie Limburg gevoegd. Van 1830-1839 hadden de Belgen het er voor het zeggen. Alleen Maastricht en het dorp Sint Pieter bleven in Nederlandse handen. In 1839 werd een akkoord bereikt over de scheiding van België en Nederland. De nieuwe lands- en provinciegrens sneed Vroenhoven in tweeën. De kernen Heukelom en Montenaken bleven als gemeente Vroenhoven Belgisch. Wolder met Caberg, Biesland en afscheidingen van Smeermaas en Kanne, werden bij de Nederlandse provincie Limburg gevoegd. Deze nieuwe gemeente werd Oud-Vroenhoven gedoopt.

Oud-Vroenhoven (in het Limburgs: Aajd-Vroenhove)
Voormalige gemeente, gelegen langs de Belgische grens, W van het centrum van Maastricht. Zelfstandige gemeente van 1839 t/m 1919. De hoofdplaats Wilré, later (rond 1975) Wolder, is sindsdien een stadswijk van Maastricht. De gemeente is ontstaan in 1839, bij de afsplitsing van België. Aan de Belgische kant van de grens ligt het dorp Vroenhoven.
1840 gemeente 222 huizen, 1.100 inwoners, verdeeld in dorp Wolder of Wilré 117/585 en de buurtschappen Veldwezeld (grotendeels Belgisch) 2/11, Caberg 22/126, Smeermaas (grotendeels Belgisch), Canne (grotendeels Belgisch) 1/8 en Biesland 41/245. De gemeente omvatte verder de buurtschappen Nekem, Voulwammus en De Hasendans. Per 1 januari 1920 is de gemeente Oud-Vroenhoven opgeheven en opgegaan in de gemeente Maastricht met 1.578 hectare, ca. 1.000 huizen en 4.512 inwoners.

Links
- Stichting Heemkunde van Wilre tot Wolder.
- Buurtplatform Wolder.