Bussum

Status
- Bussum is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streken 't Gooi en Gooi en Vechtstreek.
- Wapen van de gemeente Bussum.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Bussum.

Naam
Oudere vermeldingen
1306 Bussen, 1388 Bussum, 1470 Bussen.
Naamsverklaring
Waarschijnlijk datief meervoud (met locatieve functie) van bus = Middelnederlands busch 'bos' en dan 'nederzetting in het bos'. Het ontbreken van vormen met k/ch is echter opvallend. De huidige uitgang op -um staat onder invloed van plaatsen als Hilversum, Blaricum enz. (1)

Ligging
Bussum ligt N van Hilversum, W van Blaricum, Z van Naarden en grenst in het O aan de A1 en in het W aan het Naardermeer en de Hilversumse 'enclave-wijk' Hilversumse Meent. Vanouds was dit Hilversums grondgebied, maar de gemeente Bussum kocht deze meentgronden in 1930 van de erfgooiers. In 1974 is het gebied middels een grondruil overgedragen aan de gemeente Hilversum, waarna de huidige woonwijk er is gerealiseerd.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Bussum, die slechts uit het dorp Bussum bestond, 97 huizen met 798 inwoners.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Bussum ca. 14.000 huizen met ca. 32.000 inwoners. Op het hoogtepunt in 1966 waren er 42.000 inwoners. Bussum is een krimpgemeente en vergrijzende gemeente omdat haar grondgebied al behoorlijk volgebouwd is en de uitbreidingsmogelijkheden dus beperkt zijn. Ca. 20 procent van de inwoners is ouder dan 65 jaar.

Geschiedenis
Bussum was lange tijd een onbetekenend dorpje op de Gooise heide. De buurtschap werd omgeven door heide en bossen en werd in de middeleeuwen bewoond door boeren, voerlieden en schaapherders, later ook spinsters en wevers. Bussum werd vanaf 1369 door de vesting Naarden bestuurd. In 1470 woonden er ongeveer 250 mensen. Bussum was daarmee het kleinste dorp in het Gooi.

Na 1700 vormde de afgraving van de hoge gronden rond Naarden een belangrijke bron van inkomsten. Aan deze zandafgravingen dankte Bussum zijn hoogteverschillen, die onder meer tot uiting komen en benut worden in de haven van Bussum, het zogeheten Mouwtje en het Bilderdijkplantsoen. Achterstelling door de stad Naarden was er de oorzaak van dat de ruim 300 Bussumers in het gevolg van de Franse Revolutie van 1795 een eigen bestuur kozen. In 1817 mocht het dorp zich officieel afscheiden van Naarden.

19e en vroeg 20e eeuw
Het zelfstandige Bussum ontwikkelde zich aanvankelijk maar moeizaam. In 1873 had het dorp nog niet meer dan 1.200 inwoners. De groei van Bussum nam pas echt een aanvang met de komst van de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort en de opening van het station Naarden/Bussum in 1874. Toen vestigden zich met name rijke Amsterdammers in het ongerepte en gezond op hoge grond gelegen dorp, die zo toch in de hoofdstad konden blijven werken. In deze periode ontstaan de wijken Het Spiegel, Brediuskwartier, het Prins Hendrikpark en het huidige centrumgebied. De groei van de voorzieningen als scholen, ziekenhuis en winkels hield gelijke tred met de bevolkingsaanwas. Zo ging het hard: in 1919 waren er al 18.000 inwoners. Het dorp streefde de vesting Naarden in omvang al spoedig voorbij. Samen met Alkmaar en Den Helder was Bussum in 1920 qua inwonertal de vierde gemeente in Noord-Holland na Amsterdam, Haarlem en Hilversum. In 1940 werden de 30.000 inwoners bereikt.

Tot de rijke import behoorde de familie Dreesmann (van Vroom & Dreesmann). Deze familie gaf ook een fors bedrag voor de bouw van de Sint Vituskerk, evenals in Hilversum ontworpen door de beroemde architect Pierre Cuypers (1894), een van de weinige monumenten die de overigens fraai gebouwde gemeente rijk is (thans echter in gebruik als appartementencomplex).

Tijdens de Eerste Wereldoorlog herbergde Bussum meer dan 1.000 Belgische vluchtelingen, waaronder enkele schrijvers. Dit aantal was mede het werk van uitgever C.A.J. van Dishoeck, die zich als Zeeuw verwant voelde met de Belgen en die ook veel beroemde Belgische auteurs uitgaf. Van Dishoeck was voorzitter van het plaatselijke vluchtelingencomité en lid van het landelijk hoofdbestuur. Ook kwamen er in die tijd veel werklieden en dienstboden uit het Noorden van Nederland, vooral Friesland, naar Bussum, aangetrokken door de zandafgravingen en bouwwerkzaamheden en werkgelegenheid in de grote villa's die verrezen. Fraaie villawijken werden gebouwd: eerst in het Spiegel, westelijk van de spoorlijn, later onder meer het kleinere Prins Hendrikpark oostelijk van het station Naarden-Bussum, en in de jaren dertig het Brediuskwartier. Door latere uitbreiding van Naarden buiten de vesting raakten beide plaatsen aan elkaar gebouwd.

Na de Tweede Wereldoorlog
Tot de jaren zestig vertoonde Bussum een gestage groei als forensenplaats. In 1966 bereikte de bevolking van Bussum haar hoogtepunt met 42.074 inwoners. De nieuwbouwwijk Bussum-Zuid met de Ooster- en de Westereng, waren Bussums laatste uitbreidingen. Hier kwamen geen villaparken, zoals oorspronkelijk de bedoeling was, maar eenvoudigere woningen en flats. De ruim 800 hectare Bussums grondgebied zijn daarmee grotendeels voor woningbouw benut. In plaats van uitbreiding moet daarom zogeheten inbreiding plaatsvinden; het benutten van vrijkomende ruimte binnen de bebouwde kom. Enige flatbebouwing ter vervanging van oude villa's werd zo gerealiseerd bij de 's-Gravelandseweg en bij de Kom van Biegel. Ook thans worden leegkomende scholen, kerken, bedrijfs- en villaterreinen omgebouwd tot woningbouwcomplexen. De kroon op deze ontwikkelingen wordt gevormd door de renovatie van het stedelijke hart, door de ontwikkeling van het oude haventerrein bij het gemeentehuis, het plan Landstraat-Noord. Zoals in verschillende andere plaatsen (onder meer in Utrecht, Breda en Drachten) wordt ook in Bussum het water in het centrum teruggebracht, nadat het in een voorgaande periode voor het verkeer had moeten wijken(2).

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Bussum, kunt u terecht bij Historische Kring Bussum.

Recente ontwikkelingen
In het kader van een ophanden zijnde gemeentelijke herindeling is het zeer waarschijnlijk dat Bussum en Naarden opnieuw verenigd zullen worden, al dan niet met Muiden en Weesp erbij (tot een nieuwe gemeente Naardermeer). Die wens leefde al langer bij inwoners, mede omdat beide plaatsen geheel tegen elkaar aan zijn gegroeid en je zeker in het noorden van Bussum niet altijd ter plekke kunt zien wat nu Bussums en wat Naardens grondgebied is. De grens loopt er soms dwars door straten heen.

Bezienswaardigheden
- Bussum heeft 50 rijksmonumenten.
- Voormalige RK Sint Vituskerk.
- Mariakerk of Koepelkerk.
- Protestantse Wilhelminakerk.
- De Watertoren uit 1897 heeft in 2010 een 'zinvolle herbestemming' gekregen als kantoor. Het pand is in maart 2011 na een verkiezing uitgeroepen tot Duurzaamste Bedrijfsgebouw 2011.
- In Bussum bevinden zich enkele objecten uit de Hollandse Waterlinie.
- Villawijk Het Spiegel.
- Brediuskwartier.
- De bekende cacaofabriek Bensdorp is in 2004 gesloten en wordt verbouwd tot woningen en bedrijfsruimten.
- Bussum telt een groot aantal villa´s, met name in de stijl van de Amsterdamse School.

Natuur en recreatie
- Natuurgebied Laegieskamp, tussen Bussum en Naardermeer, is eind 2010 afgeplagd om bijzondere planten een kans te geven.
- Zanderij Cruysbergen.
- Bussums Bloei.
- Fransche Kamp en Fransche Kampheide.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Bussum (online te boeken).
- Hotels in Bussum en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bussum (online te bestellen).

Foto's
- Fotoreportage van Bussum en de watertoren van fotograaf Martin Stevens.
- De site Beeld van Bussum bevat liefst 8.500 oude foto's uit de collectie van Martin Heyne, die zich sinds eind jaren vijfitig bezig houdt met de historie van Bussum.

Links
- Officiële site van de gemeente Bussum.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Wikipedia,
   x
   , (2011)