Brunssum

Status
- Brunssum is een stad en gemeente in de provincie Limburg, in de regio Parkstad.
- Brunssum is de enige kern van deze gemeente. Vroeger werden ook Rumpen en Treebeek nog als aparte dorpen beschouwd. De Kling is nog steeds een buurtschap deels onder Brunssum, deels onder Merkelbeek. Bouwberg is vanouds een buurtschap maar tegenwoordig een bedrijventerrein.
- De gemeente Brunssum is als een van de weinige gemeenten in de regio nooit gefuseerd met andere gemeenten. Wel hebben in 1982 en 1990 grenscorrecties plaatsgevonden.
- Wapen van de gemeente Brunssum.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Brunssum.
- Brunssum omvat de volgende wijken en buurten (met erachter de afgeronde inwonertallen): Amstenraderveld (350), Bexdelle (450), Centrum (600), Egge (2.000), Emma (500), Op den Haan (1.100), Haansberg (650), Hemelder (1.450), Heufke (750), Op gen Hoes (300), Hofpoel (900), Kerkeveld (650), De Kleikoelen (250), De Kling (ged. wijk, ged. buurtschap) (850), Klingbemden (600), Klingelsberg (650), Kruisberg (1.250), Langenberg (1.900), Lemmender (1.450), Merkelbeekerdal (500), Oeloven (1.300), Achter de Put (900), Rozengaard (1.650), Rumpener Beemden (700), Schuttersveld (1.250), De Streek (1.100), De Struiken (1.250), Treebeek (3.700), Op de Vaard (550) en Op de Vos (1.500).

Naam
In het Limburgs
Volgens het plaatsnaambord Broenssem, volgens Veldeke Broensem.
Oudere vermeldingen
Bronzen, Brunsem, ca. 1170-1180 Brunsham, 13e eeuw Brunshamme, 1386 Bruijnshem.
Naamsverklaring
Samenstelling van ham ‘landtong uitspringende in inundatieterrein’ en de persoonsnaam Bruno.(1)

Ligging
Brunssum ligt N van Heerlen, in het O grenzend aan Duitsland, tegenover natuurreservaat Teverener Heide bij Grotenrath.

Statistische gegevens
- Volkstelling Brunssum 1796.
- In 1840 had de gemeente Brunssum 228 huizen met 1.025 inwoners, verdeeld in dorp Brunssum 154/713 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Rumpen 57/236, Kling 11/51 en Bouwberg 6/25.
- Tegenwoordig heeft Brunssum ca. 13.000 huizen met ruim 29.000 inwoners.

Geschiedenis
Lang voor onze jaartelling, tussen 10.000-4.000 v. Chr., woonden hier al mensen. De eerste bewoners - in het stenen tijdperk - waren waarschijnlijk afkomstig uit het gebied van het huidige Oostenrijk en Hongarije. Ze moeten gewoond hebben op de Brunssumerheide: open heide, omringd door moerassen, die een natuurlijke bescherming vormden. Er waren heldere bronnen die drinkwater leverden. Door de Romeinen, die ontdekten dat men van de klei van de Brunssumerhei keramische producten kon maken, is een keramische industrie in gang gezet die tot in de middeleeuwen heeft bestaan. De producten die hier werden gemaakt, vonden hun weg tot diep in Duitsland en Frankrijk. Brunssum kreeg in de 18e eeuw internationale bekendheid door de lokale smeedkunst, waarvan de producten in heel Europa werden afgezet.

Mijnbouw
Ook voor Brunssum is de mijnbouw belangrijk geweest. Het voert te ver om er hier in detail op in te gaan. Enkele bijzonderheden lichten wij eruit:
- De buurt Egge, een oude mijnwerkersbuurt uit de jaren dertig van de 20e eeuw, is genoemd naar het vrijgezellenhuis De Egge, dat zoals in enkele andere ‘mijnwerkerssteden’ (in Hoensbroek: De Dem, in Heerlen: Ons Huis) werd gebouwd om de ongetrouwde mijnwerkers te huisvesten. Indien zij als kostgangers in de gezinnen zouden worden opgenomen, zouden ze namelijk een te grote bedreiging vormen voor de zedelijkheid en de huwelijken: “Vrijgezellen hoorden thuis in gezellenhuizen en niet in de mijnwerkerswoningen, waar zij de vrouwen van de koempels in de verleiding konden brengen.” (1, 2)
- Treebeek is een voormalig mijnwerkersdorp zuidoostelijk van Amstenrade, thans verdeeld in de buurten Treebeek-Noord en Treebeek-Zuid (voorheen Treebeek 1 en 2). T/m 1981 gedeeltelijk (grootste delen) gemeenten Heerlen en Brunssum, gedeeltelijk (enkele straten) gemeenten Amstenrade en Hoensbroek.
- De wijk Emma is gebouwd op het terrein van de voormalige Staatsmijn Emma (1913-1973).
- In Rumpen lag staatsmijn Hendrik. Met de aanleg hiervan is begonnen in 1910. Op 1 januari 1918 is de mijn officieel in gebruik genomen, in 1967 is ze gesloten.

Allied Joint Force Command (JFC) Brunssum
In onze tijd is Brunssum vooral bekend als vestigingsplaats van het Allied Joint Force Command (JFC) Brunssum (voorheen AFCENT = Allied Forces Central Europe), een van de drie NAVO-hoofdkwartieren. Het is sinds 1967 gevestigd in gebouwen van de voormalige steenkolenmijn Hendrik te Brunssum, als een van de compensatiemaatregelen voor het sluiten van de mijnen. Mede als gevolg hiervan wonen er circa 30 nationaliteiten in Brunssum (wat natuurlijk al begon met de komst van de mijnarbeiders uit heel Europa in de eerste helft van de vorige eeuw). De NAVO heeft overwogen het hoofdkwartier in Brunssum te sluiten, maar heeft in juni 2011 besloten de vestiging te handhaven. Dit tot vreugde van Brunssum en heel Parkstad. Het hoofdkwartier biedt namelijk werkgelegnheid aan 650 personen en dat gaat door het recente besluit, waardoor het hoofdkwartier extra taken krijgt toebedeeld, waarschijnlijk nog met enkele honderden personen groeien. Dat betekent ook meer woningen voor extra personeel, investeringen in het gebouw en meer werk voor beveiligingsbedrijven. De jaarlijkse directe besteding rond het Joint Force Command bedraagt 150 miljoen euro.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Brunssum, kunt u terecht bij Heemkundevereniging Brunssum.

Bezienswaardigheden
- Brunssum heeft 32 rijksmonumenten.
- St. Vincentius à Paulokerk.
- Rozenkranskerk.
- Heilige Familiekerk.
- Fatimakerk.
- Kapel Sterre der Zee (Dorpstraat).
- Bestuurscentrum (gemeentehuis).
- Pompgebouwen.
- British War Cemetery (oorlogskerkhof).
- Brunssumer Molen.
- Mariakapel te Treebeek - Brunssem.

Jaarlijkse evenementen
- De Parelloop (zondag begin april) is een van de 7 Top (sport) Events in Limburg.
- Muziekevenement Brunssum Parkstad Festival (weekend begin mei).
- De Wereldfestival Parade Brunssum (week in juli) zet eens in de vier jaar Brunssum op zijn kop (de eerstvolgende keer is in 2012). Het is het grootste folklorefestival van Europa en behoort zelfs tot de wereldtop. Uit de hele wereld komen folkloregroepen naar Brunssum om zich van hun beste kant te laten zien.
- Zomerfeesten SV Langeberg (weekend in augustus).
- De Parelmarkt (op een zaterdag eind augustus) is een grote braderie in Winkelcentrum Brunssum.
- Braderie Treebeek (op een zondag eind september) in het winkelcentrum aan de Wijenweg / Schildstraat.
- Najaarskermis (vijf dagen begin oktober) in het centrum / Koutenveld.
- Muziekfestival Brunssumse Oktoberfeesten (laatste weekend van oktober).

Natuur en recreatie
- De Brunssummerheide valt deels onder Brunssum, deels onder Heerlen.
- IVN-Heemtuin In de Struyken (Nic. Maesstraat 2) ligt in het brongebied van de Venbeek.
- Zwembad De Bronspot.
- Blotevoetenpark.
- In de wijk Schuttersveld ligt het Schutterspark met uitzichttoren.
- Op het Lindeplein (bij het gemeentehuis) wordt elke zaterdag de weekmarkt gehouden, die vanuit de verre omtrek vele bezoekers trekt.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Brunssum en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Brunssum en omgeving (online te boeken).

Links
- Officiële site van de gemeente Brunssum.
- Brunssum linkspagina.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)