Bruinisse
Onderdelen
lokatie
Status
- Bruinisse is een dorp in de provincie Zeeland, op het schiereiland en in de gemeente Schouwen-Duiveland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
- Onder het dorp Bruinisse valt ook de buurtschap Zijpe.
- Wapen van de voormalige gemeente Bruinisse.
- Bruinisse profileert zich met de slogan en het logo 'Bruinisse voortvarend', ongetwijfeld verwijzend naar zowel de visserij als de recreatievaart die beide in Bruinisse volop bloeien.
Naam
In het Zeeuws
Brunisse, ook wel kortweg Bru. De inwoners wonen 'op Bru'.
Oudere vermeldingen
De schorren aan de oostpunt van Duiveland werden in 1468 bedijkt. Het op die plek gestichte dorp werd aanvankelijk Oost-Duiveland genoemd, maar uiteindelijk kreeg de oudere naam Bruinisse de overhand. 1481 Brunesse... noviter erecta.
Naamsverklaring
Waarschijnlijk een samenstelling van nisse 'nes, land uitstekend in water' en het Middelnederlandse bru of bruy 'mest, drek' (vergelijk bruyen 'bedorven haring' en zie ook Brouwhuis en Breudijk), hier mogelijk verwijzend naar een slappe, vochtige ondergrond.(1)
Ligging
Bruinisse ligt in het uiterste oosten van Schouwen-Duiveland. Het is de eerste plaats die u tegenkomt als u vanuit de randstad, via Goeree-Overflakkee, over de Grevelingendam en de N59 (Hellegatsplein - Burgh-Haamstede) Schouwen-Duiveland binnenrijdt.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Bruinisse 190 huizen met 1.430 inwoners, verdeeld in dorp Bruinisse 182/1.374 (= huizen/inwoners) en buurtschap Zijpe 8/56.
- Tegenwoordig heeft Bruinisse ca. 1.600 huizen met ca. 4.100 inwoners.
Geschiedenis en beschrijving
Bruinisse was oorspronkelijk een eilandje en is in 1468 bedijkt. Anna van Bourgondië (weduwe van Adriaan van Borssele) stichtte, samen met haar tweede man Adolf van Kleef, het dorp Bruinisse volgens het grondplan van een halve ring om de kerk en een straat (Oudestraat) uitlopend op de haven. De abt van Middelburg gaf in 1470 toestemming voor de bouw van een kerk.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vele huizen verwoest en niet meer herbouwd. Op 12 februari 1944 is Bruinisse geïnundeerd (onder water gezet). Op 5 januari 1945 is Bruinisse vanaf Sint Philipsland gebombardeerd door de geallieerden. Hierbij zijn tientallen woningen en onder andere de kerk uit 1467, eertijds gewijd aan Jakobus de Mindere, en korenmolen De Zwaluw uit 1866 verloren gegaan. Molen Het Hert uit 1772 was wegens de strategische ligging in 1943 op last van de Duitsers al afgebroken. In 1952 is een nieuwe kerk in gebruik genomen. Tijdens de watersnoodramp van 1953 kwam Bruinisse onder water te staan.
In het kader van de Deltawerken (een groots plan om Nederland te beschermen tegen nieuwe overstromingen zoals in 1953) is in 1964 de Grevelingendam gereed gekomen, die Bruinisse en de rest van Schouwen-Duiveland met Goeree-Overflakkee verbindt en, via de aansluitende Philipsdam, met Sint Philipsland en Tholen. De werkhaven van de Grevelingendam is omgevormd tot jachthaven en onderdeel geworden van recreatieproject Aquadelta.
De drie poten onder de economie van Bruinisse zijn landbouw, visserij en recreatie. Bruinisse is nog steeds een vissersdorp met als belangrijkste vangst de mossel. Van oudsher is de mosselkweek een belangrijke bron van inkomsten. Sinds de sluiting van het Brouwershavense Gat in 1971 wordt het mosselzaad in de Waddenzee verzameld.
Bruinisse heeft een tikkeltje eigenzinnige bevolking: "Niet voor niets wordt ook wel over de ‘republiek Bru’ gesproken" (aldus de VVV).
Recente ontwikkelingen
- Bruinisse Masterplan Centrumgebied (2010, pdf).
- Bruinise Beeldkwaliteitplan (2010, pdf).
- Dorpsblik. Een rapport door en voor Bruinisse (2010, pdf).
Bezienswaardigheden
- Bruinisse heeft 2 rijksmonumenten: een voormalige mosselvisserswoning (1e helft 19e eeuw) aan de Oudestraat 27 en boerenhoeve Nooitgedacht (18e eeuw) aan de Hageweg 1.
- Het kerkje van de Oud Gereformeerde Gemeente (Prinses Margrietstraat 2) uit 1957 is in 1987 buiten gebruik gesteld en tegenwoordig in gebruik als sportschool.
- De PKN Gereformeerde Kerk uit 1868 (Noorddijk 4) is sinds 1905 buiten gebruik.
- De kerk van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (Schoolstraat 13) dateert uit 1950.
- Bruinisse is onder meer bekend vanwege zijn havens, waar het er maar liefst zeven van bezit.
- Op de dijk langs de vissershaven staat een gigantische opengeklapte mosselschelp, als ‘boegbeeld van de mosselmannen’.
Musea
- De Oudheidkamer is een als 18e-eeuwse visserswoning ingericht monumentenpand.
- Het Visserijmuseum brengt heden en verleden van de schelpdierencultuur in beeld.
Jaarlijkse evenementen
- Popfestival Winterfeest (weekend in maart).
- Bru's Oranje Comité organiseert activiteiten op Koninginnedag, maar ook de avond ervoor al, met de Bruse Nacht van Oranje, met optrendens van lokale bands en artiesten.
- Jaarlijks wordt begin juli de opening van het mosselseizoen gevierd met de drie dagen durende Visserijdagen.
Natuur en recreatie
De recreatieve sector is in Bruinisse, door zijn gunstige ligging aan het water, sterk vertegenwoordigd. Met name de Grevelingen biedt goede mogelijkheden voor watersport. Jachthaven Bruinisse is na recente uitbreidingen één van de grootste jachthavens van het land. W van de N59 ligt het bekende vakantiepark Aquadelta. Het park is recent uitgebreid met park Aquastaete. Aan de Oudendijk ligt de moderne 18-holes golfbaan van Golfclub Grevelingenhout.
Overnachten
- Vakantiehuizen in Bruinisse en omgeving (online te boeken).
Links
- Site over Bruinisse met o.a. geschiedenis, actualiteiten, activiteitenagenda en lokale links.
- Dorpsraad Bruinisse.
Nieuwe reactie inzenden