NH Koepelkerk met kerkhof

De NH Koepelkerk uit 1607, waarvan de bouw begon in 1597, is de eerste kerk in ons land die speciaal voor de protestantse eredienst werd gebouwd. Bovendien is het de oudste achthoekige kerk van Nederland. Voor die vorm stond waarschijnlijk het Pantheon in Rome of de ronde tempel van Salomo als voorbeeld. Zij werd het model van vele andere kerken.

De kerk is gesitueerd in een Kerkring, bestaande uit een straat die in een vierkant om het gebouw is aangelegd. Een smalle gracht omsluit het kerkhof.

“De kerk is opgetrokken in helderrode baksteen en heeft een onvoltooide toren, het ‘baarhuis’ genaamd, zware steunberen en rondboogramen met dagkanten en rechtstanden van Naamse hardsteen. In 1950 werd de kerk hersteld van oorlogsschade en brandde toen geheel uit. Interieur en exterieur zijn, dankzij giften uit het hele land, nauwgezet in de oude vormen hersteld. Tegen helderwitte muren dragen Toscaanse halfzuilen de magere ribben van het houten koepelgewelf. Waarschijnlijk wilde men de kerk overkluizen met een stenen graatgewelf, dat echter nooit tot uitvoering kwam. De kansel met lezenaar (1659) uit Hoogvliet, de banken (1670) uit Graft, het orgel (1953) met oud wapen van Willem V, de nieuwe tekstborden en het doophek met fraaie koperen doopboog zorgen dat het interieur geheel zijn oude aspect heeft teruggekregen” (31).

In 1998 is een volgende restauratie gereedgekomen. Ter ere hiervan heeft koningin Beatrix de kerk een vlag met wimpel geschonken, ter opvolging van de vlag die de kerk in 1951 van koningin Juliana had gekregen en die inmiddels versleten was.

Beklimmen van de kerk
De Koepelkerk is van medio mei tot september elke zaterdag te beklimmen. Overigens zegt men weleens dat u de toren kunt beklimmen, maar de kerk hééft helemaal geen toren… Op de eerste ontwerpen van architect Van Noorenburch is wel een toren te zien, maar vanwege de slechte bodemgesteldheid is die nooit afgebouwd. Bovendien had Willemstad rond 1600 al een toren, namelijk die van het oude stadhuis. In verband met de veiligheid is het niet toegestaan tot boven in het kleine koepeltje op 37 meter hoogte te klimmen. Het uitzicht is echter ook vanaf de zolder fantastisch. Van bovenaf is goed te zien hoe groen de vesting is. U kunt uitkijken over het Hollands Diep. En als het weer een beetje meewerkt, kunt u onder meer Roosendaal, Rotterdam en de Geertruidenbergse Amercentrale zien liggen.

Kerkhof
Het kerkhof bij de Koepelkerk was er al vóór de kerk. Ook de twee rode beuken op het kerkhof zijn ouder. Het kerkhof is een bezichtiging waard vanwege de fraaie inrichting en de vele bijzondere grafstenen. Zo liggen er veel notabelen begraven, onder wie gouverneurs, burgemeesters en andere bestuurders van dit vroeger belangrijke militaire bolwerk. De ‘rijken’ werden tot 1827 in de kerk zelf begraven. Hier komt dan ook de term ‘rijke stinkerds’ vandaan. Toen in de kerk vloerverwarming werd aangelegd, zijn de laatste historische grafplaten naar buiten gebracht. De mooiste liggen aan weerszijden van het donkere toegangslaantje.

Tegenwoordig lopen veel mensen met een boog om een kerkhof heen. Vroeger stonden de mensen dichter bij de dood. Tot in de 19e eeuw stond er bijvoorbeeld een school naast het Willemstadse kerkhof en speelden de kinderen er doodgewoon. “De kerk verpachtte het gras op het kerkhof, er liep vee te grazen. Het hout van de bomen was verpacht, net als het regenwater dat via de dakgoten van de kerk werd opgevangen. Dat kon je kopen als drinkwater, mijn moeder heeft dat nog gedaan”, aldus VVV-informatrice Paula van de Meeberg (894).

Links
- Protestantse Gemeente van Willemstad.
- Vrienden van de Willemstadse Koepelkerk.