2e Gesticht
Van de oude ‘gestichten’ is alleen het voormalige 2e Gesticht nog bewaard gebleven, nu herbouw van het complex in 1900 gereedkwam naast het oorspronkelijke carrévormige gebouw, dat daardoor niet afgebroken hoefde te worden, maar bewaard kon blijven voor divers gebruik. Het pand uit 1823 is het oudste dat nog stamt uit de koloniale tijd en is gelegen aan de Oude Gracht, naast het huidige Esserheem. Het omgrachte geheel bood in dit grote gebouw (de lengte van de zijden is 125 m.) destijds plaats aan 1.200 ‘verpleegden’. Aan de voorkant van het gebouw staat een vlaggenmast met een noodklok, die werd geluid bij ontsnappingen; tegen schafttijd werd er een mand in de mast gehangen voor de landarbeiders. Sinds 2005 is in dit gebouw toepasselijk het geheel vernieuwde Gevangenismuseum gevestigd (zie onder Musea).

