St. Gertrudiskerk
Een inscriptie op de latei boven het torenportaal maakt dat we de St. Gertrudiskerk (Eindstraat 2) eens echt grondig gaan bekijken: hier staat dat er in 1836 nieuwbouw is gepleegd en er veel recenter restauratie heeft plaatsgevonden. Wij menen - na het aandachtig aanschouwen van menig 19e en 20e eeuws Limburgs godshuis - enige kijk te hebben op de neogotiek van deze landen en raken opgewonden omdat dit wel een heel vroege en zeer pure manifestatie van de tendens is… Protoneogotiek? Maar het jaartal slaat alleen op het uitbreken van een portaal in de voordien gesloten westelijke torengevel. Het ‘weerbare’ vroegere karakter plaatst de kerk terug in zijn werkelijke geschiedenis. Deze toren werd ca. 1300 gebouwd. Het koor volgde zo’n honderd jaar later. In de 16e eeuw verrezen het huidige schip en de kapellen (wat nu de doopkapel is, echter als portaal). Sinds driehonderd jaar hebben muren en dak de tegenwoordige hoogte.
Het is juist niet de geringe ouderdom die ons doet opveren, uiteindelijk: vergeleken met wat we vrijwel overal elders tegenkomen bij middeleeuwse kerken van Zuid-Limburg, is de huidige kerk nog wel tamelijk onbedorven door moderne bouwheren. Oudere dan laat-middeleeuwse elementen zouden in Sint Geertruids godshuis wél met vrucht gezocht kunnen worden. In het ontpleisterde muurwerk boven de bogen die het middenschip van de zijbeuk aan de zuidkant scheiden, zijn namelijk goed de sporen van dichtgezette venstertjes te zien. Deze rondgesloten raamopeningen zijn uit een voorganger en behoren qua vormentaal tot de romaanse bouwstijl, die aan de gotische vooraf ging. Het oudere kerkje is opgetrokken uit vuursteenknollen* waarvan muurresten nog in de St. Gertrudiskerk zijn terug te vinden. In het zicht van zulke gegevens beginnen deskundigen vaak begrippen als ‘elfde eeuw!’ te roepen. Hetgeen -toegegeven- de fantasie alleen maar prikkelt.
Niet alleen architectuurliefhebbers doch ook hen die de beeldende kunsten een warm hart toedragen, wachten bijzondere zaken in Sint Geertruid. De heerlijkheden die hier zijn uitgestald laten zich beter bekijken dan beschrijven, maar een korte opsomming nodigt wellicht toch uit. Het hoofdaltaar is van 1644 en omvat een schilderij van Anna en haar nazaten Maria en Elisabeth, moeders van Jezus en Johannes de Doper. Aan de levensgeschiedenis van laatstgenoemde is een drieluik gewijd uit de late 16e eeuw. Uit de 15e tot 17e eeuwen is een mooi aantal sculpturen bewaard, waaronder twee van de patrones Geertrudis. In de grafkapel zijn nog de alliantiewapens van de Heren van Libeek te bewonderen. (3324)
Informatie over de H. Gertrudis vindt u op de site Heiligen.net.
* In het Savelsbos tussen Sint Geertruid en Rijckholt liggen de oudste vuursteenmijnen van Nederland.
Schuttersbeeld
Naast de kerk staat het in 1992 geplaatste beeld van een schutter. Dit herinnert aan het Zuid-Limburgs Federatiefeest, het zogenaamde ‘kleine OLS’, dat in 1992 door schutterij Sint Joseph werd georganiseerd en waaraan 59 schutterijen deelnamen.
