Gemalen en machinistenwoning

Het gemaal van Hoenkoop ligt niet in Hoenkoop maar N ervan in de buurtschap Rozendaal, aan de Provincialeweg Haastrecht-Oudewater, circa 200 meter oostelijk van de Hoenkoopse Rijweg. De oorspronkelijke afwatering van Hoenkoop vond plaats via de Neder- of Oude Vliet. In de loop van de 15e eeuw werd windbemaling ingevoerd en in 1638 tweetrapsbemaling, waartoe de Achtermolen en Voormolen werden gebouwd. In 1883 stichtte het Waterschap Hoenkoop een gemaal, waarna de beide molens werden afgebroken. In 1894 is het waterschap gefuseerd met het oostelijk gelegen Waterschap Vliet en Dijkveld, zodat ook de daarbij behorende Vijselmolen kon worden afgebroken (1895). De beide boezems werden drooggelegd en de Hoenkoperzijl werd gedicht. Het gemaal is in 1946 geëlektrificeerd. In 1990 is het overbodig geworden door de ingebruikname van het nieuwe gemaal De Keulevaart in de nabijgelegen buurtschap Boven-Haastrecht*1. De oorspronkelijke machinistenwoning staat buitendijks. Het achterste deel van het gemaal deed aanvankelijk dienst als ketelhuis, maar is later verbouwd tot machinistenwoning. (214)

De molens van Rozendaal zijn allang verdwenen. In 1925 zijn zij vervangen door een ruwoliemotorgemaal, dat op zijn beurt in 1962 is vervangen door het huidige eenvoudige gemaal van Rozendaal, dat ongeveer een kilometer oostelijk van het gemaal van Hoenkoop is gelegen. De oude Rozendaalse boezem is nog duidelijk herkenbaar aan de verkaveling en de kaderesten in het weiland. Opmerkelijk is ook het driehoekige verkavelingsgebied, te verklaren doordat de boezem een restgebied vormde als resultaat van twee verkavelingsrichtingen met de bochtige IJssel als ontginningsbasis. Ook dit gemaal is in 1990 overbodig geworden door de ingebruikname van het nieuwe gemaal De Keulevaart in de buurtschap Boven-Haastrecht*1. Het geheel - de machinevliet met voormalige boezem en kades en de buitenwatergang - heeft grote landschappelijke waarde. Daarentegen is het gemaalgebouwtje niet van architectonische betekenis. Alleen de gedenksteen uit 1864 verdient vermelding. (214)

*1 Zie verder aldaar.