Landgoed Sint Gerlach met o.a. pachthof, kerk, grafkapel en Gerlachuskapel
(Joseph Corneli Allée 1)
Het complex waarvan de oorsprong ligt in de 13e eeuw, is in 1997 grotendeels gerenoveerd. Er werd onder meer een hotel en restaurant in ondergebracht*1. Daarnaast kwam er ook een museum/schatkamer, een nieuwe Gerlachuskapel en nog enige ruimtes voor de parochie. Op 15 september 1997 zegende bisschop Wiertz het gerestaureerde landgoed Sint Gerlach in.
In de pachthof uit 1759 herkennen we de hand van de Akense architect Johann Joseph Couven. De eigenlijke functie van het gebouw werd door een zorgvuldig uitgedacht architectuurplan gecamoufleerd. De twee torens, het hoofdgebouw en de verbindingsgangen verlenen de pachthof een verschijningsvorm die je met een kapitaal pand associeert. Een andere 'truc' die werd toegepast om bij een passant de indruk te wekken dat hij met een landhuis te maken had, waren de geschilderde imitatievensters en dito poort. Opvallend is verder dat voor de in het oog springende gedeelten baksteen, en voor de meer verscholen muren mergel werd gebruikt. Dit lijkt vreemd, maar met de krijtwanden van de Geulhemerberg in het zicht, is het niet verwonderlijk dat mergel juist de goedkoopste bouwsteen was. (3090 12-1997, 3309)
De St. Gerlach is tegenwoordig parochiekerk, maar was in oorsprong de kerk van een adellijk vrouwenstift. De kerk dateert uit 1725 en behoort tot het type der zaalkerken. Deze zaalkerk is betrekkelijk groot en eenduidig - ofschoon hier en daar in het uitwendige muurwerk nog duidelijk de moeten van vroeger aangebouwde elementen te zien zijn. De segmentboogvormige raamdorpels en timpanen en de mergelstenen lijsten en hoekstenen geven de gevels een levendig aanzien, net als de veelkantige dakruiter aan de westzijde, zonder overdreven barok over te komen.
Binnen is het beeld ook samenhangend. Langs de wanden zien we pilasters met een geprofileerde lijst op korithische kapitelen. Deze lijst leidt een gestuct plafond in waarop in 1751 schilderingen zijn aangebracht door de Wener Johann Adam Schöpff (1702-1772) en diens medewerkers. De wanden zijn eveneens gedecoreerd, met voorstellingen uit het leven van patroonheilige Sint Gerlach, van het Laatste Oordeel en van de Kruisiging (19e eeuws). Het altaar met omgevend meubilair en de zilveren buste van Gerlach, wiens graftombe midden in het kerkschip staat, zijn tot stand gekomen in de bouwtijd, de 18e eeuw.
In 1808 werd na instorting een groot deel van de plafondschildering opnieuw aangebracht in oorspronkelijke opzet. Het interieur waarin de architectonische delen en decoraties met de eveneens grotendeels uit de bouwtijd daterende stukken zoals hoofdaltaar, communiebank, biechtstoel, orgelkast en het houten grafmonument van Sint Gerlachus een bijzondere samenhang behielden, vormt een prachtig voorbeeld van een rococo-kerk in Duitse stijl op Nederlandse bodem.
Van de kloostergebouwen is een aanzienlijk deel bewaard. Voorbeelden zijn de tegen de oostzijde van de kerk aangebouwde langgerekte kloostervleugel uit 1713, nadien in gebruik geweest als herenhuis, en een 18e eeuwse vleugel van het voormalig klooster, gebruikt als kasteelhoeve. Kerk en de bewaarde voormalige kloostergebouwen zijn in samenhang uitzonderlijk als met zorg ontworpen, 18e eeuws complex. In de afgelopen jaren is het interieur naar de situatie van de tweede helft van de 18e eeuw teruggebracht. (3324)
De Gerlachuskerk wordt vandaag de dag door veel mensen als bedevaartsoord bezocht. De bedevaart naar het graf van de heilige kluizenaar Gerlach is al spoedig na zijn dood (ca. 1165) begonnen. Ter geestelijke en materiële verzorging van de pelgrims werd zijn norbertijns klooster al in de vroege 13e eeuw gesticht. Vanaf het begin van de 14e eeuw liep de verering geleidelijk aan terug, totdat omstreeks 1600 bisschop Cuyckius van Roermond de devotie voor St. Gerlach nieuw leven inblies. De hervonden bron of put met geneeskrachtig Gerlachwater kwam toen centraal te staan binnen de verering. Sinds de bouw van de huidige bedevaartkerk heeft de verering zich weer naar het gebeente en het daarmee verbonden zand verlegd. Bijzondere data: 5 januari (+ octaaf), dinsdag na Pinksteren, elke dinsdag. (3023)
De grafkapel van de vroegere bewoners van het landgoed is gebouwd rond 1880 en is sinds 1994 een rijksmonument.
De Gerlachuskapel is een moderne kapel (ontwerp J. Hamers), gebouwd bij gelegenheid van de restauratie van het landgoed, in 1999 gereed gekomen, met onder meer een mozaïek over de gehele achterwand van kunstenares Irene van Vlijmen.
Links
- Interview met Camille Oostwegel, eigenaar van Chateau Sint Gerlach.