Waterradmolens in Heerlen

De door Heerlen stromende Caumerbeek en Geleenbeek, die nu geen imposante indruk meer maken, zijn in het verleden belangrijke energiebronnen geweest. Ongeveer vanaf de 16e eeuw bleek dat deze beken gebruikt konden worden door en voor de bevolking. De stroming van de beken was namelijk sterk genoeg om schoepenraderen van watermolens aan te drijven, die op hun beurt gebruikt konden worden om onder andere geoogste gewassen en zaden te malen. Sinds de Middeleeuwen zijn in Limburg waterradmolens in gebruik geweest voor onder meer het malen van graan, mosterd en buskruit, voor het zagen van hout en het fabriceren van papier. Tijdens de Industriële Revolutie (tweede helft 19e eeuw) zijn de waterradmolens grotendeels vervangen door stoommachines. Er zijn er landelijk nog circa 85 over, waarvan maar liefst vier in de gemeente Heerlen. Overigens zijn er twee typen waterradmolens; men spreekt van een bovenslagmolen als het water van bovenaf op de schoepen valt, van een onderslagmolen als het water onderlangs stroomt.

In Heerlen vindt u nog de volgende waterradmolens:
- Caumermolen (Caumermolenweg);
- Schandelermolen (Schandelermolenstraat);
- Oliemolen (Oliemolenstraat 32) uit de 16e eeuw. Was vroeger inderdaad als oliemolen in gebruik, naderhand uitsluitend als graanmolen. Te bezichtigen na telefonische afspraak (tel. 045-5712949);
- Weltermolen, gelegen aan de rand van de Weltervijver (Welterkerkstraat, Welten). Deze watermolen wordt al in 1443 genoemd en heeft toebehoord aan het huis Van Strijthagen. Te bezichtigen iedere derde zaterdag van de maand. Nadere informatie bij L. de Vries, tel. 045-5429091.

Met name de onderslagmolens de Oliemolen en Weltermolen zijn, nadat zij volledig zijn gerestaureerd en zorgvuldig worden onderhouden, nog steeds herkenbaar als de watermolens zoals zij oorspronkelijk in functie zijn geweest.

Van de Eikendermolen of Watermolen van Terworm is tegenwoordig alleen nog het woonhuis over.

De informatie over de Heerlense waterradmolens is ontleend aan (3175).