Fort De Roovere

Naam
Fort De Roovere is genoemd naar het Statenlid Pompeyes de Roovere, Heer van Hardinxveld.

Ligging
Fort De Roovere ligt O van Halsteren, rond de Schansbaan en de Fort de Roverweg.
De buitengracht van het fort vormt de grens met het landgoed Buitenlust. Het gebied is 18 hectare groot. Het is eigendom van en wordt beheerd door de gemeente Bergen op Zoom.

Geschiedenis
Fort De Roovere is aangelegd in 1628, tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648), als onderdeel van de West-Brabantse Waterlinie, die een verdedigingswerk tegen de Spanjaarden was. Fort Henricus en de bolwerken van Pinsen, De Roovere en Moermont hebben een belangrijke rol gespeeld in deze strijd.

“Omgerekend naar deze tijd was het een miljoenenproject. De waterlinie schermde de noordkant van de vestingstad Bergen op Zoom af. Er werd handig gebruikgemaakt van de natuurlijke laagte. Het Steenbergs en Halsters Laag liggen onder zeeniveau. Door bij vloed een sluis in de Steenbergse Vliet open te zetten, kon het zeewater instromen. Langs de linie verrezen vier forten. Eén aan de inlaat bij Steenbergen en drie op de hoge zandgronden tussen Halsteren en Bergen op Zoom. De waterlinie functioneerde naar verwachting. Hoewel Bergen op Zoom in 1747 in handen viel van de Fransen, lag dat niet aan de linie. Die hield stand. Modernisering van het oorlogvoeren maakte een einde aan de militaire betekenis. In 1816 werd de linie ontmanteld."

“In 1747 groeven de Franse belegeringstroepen er loopgraven. Vanuit dat fort werd toen (op 22 juli van dat jaar, red.) de aanval op Bergen op Zoom ingezet. Dit bijna vergeten stukje geschiedenis speelde zich af tijdens de Oostenrijkse Successieoorlogen, ook wel de ‘eerste Europese Wereldoorlog’ genoemd” (525).

Rond 1900 werd een begin gemaakt met de aanplant van bomen om zandverstuivingen tegen te gaan. Op de Terre, het hoofdplein, heeft een kapel gestaan.

Recente ontwikkelingen
In de jaren dat de voor de grachten liggende gronden - het aanvalsgebied in 1747 - in eigendom van Vrederust waren, gold een toegangsverbod dan wel was dit deel niet toegankelijk. Dat gold ook voor de buitenste gracht, de zogenoemde Tenaille. Diverse restanten van de fortificatie zijn bewaard gebleven, zoals hoofdwallen, grachten en greppels. Ook de twee bastions aan de oostzijde zijn nog ongeschonden. Het hart van het fort is nu bouwland. De hoofdgracht is weiland geworden. Ook de buitenste gracht is verzand en bevat nu lissen, lelies en rietvelden. Het terrein bestaat nu voornamelijk uit loofbos en enige weiden. In de dichtgegroeide slotgrachten komen veel gagelstruiken voor.

Naar aanleiding van het afscheid van de Bergen op Zoomse burgemeester Ans van den Berg op 30 juni 2000 is de Stichting Vrienden van Fort De Roovere opgericht. Mevrouw Van den Berg vroeg bij wijze van afscheidscadeau namelijk geld voor de restauratie van dit fort. De stichting wil het fort toegankelijker maken voor het publiek, onder meer door informatieborden te plaatsen over de geschiedenis van het fort. Verder is er een plan om de grachten weer onder water te zetten. In de toekomst wil de stichting ook het fort zelf weer zichtbaar maken.

De gemeente Bergen op Zoom heeft in 2011 een stuk bos aangekocht ten westen van fort De Roovere. Het is het laatste stuk grond dat nog ontbrak voor de restauratie van het fort. De gemeente zal het dichtbegroeid bos in het aangekochte stuk grond uitdunnen zodat het bos visueel bij het fort wordt betrokken. Over de aangekochte grond liep ook de buitengracht van het fort. De gemeente wil die gracht wel herstellen, maar daarvoor ontbreekt anno 2011 nog het geld.

Recreatie
De grachten waren en zijn gevaarlijk, niet alleen door het water maar ook door de drassige ondergrond. Er staan dan ook bordjes die erop wijzen dat het betreden van het drijfzand op eigen risico geschiedt. Er loopt een wandelroute langs. Het beginpunt is het informatiepaneel bij de kruising Schansbaan/Ligneweg.
Fietspaden.
Ruiterpaden.

Uitkijktoren
Een uitkijktoren van 26 meter. En een fort dat 8 meter boven de grachten uitsteekt. Dan heb je vanaf fort De Roovere uitzicht tot in Steenbergen en Bergen op Zoom. En dat is precies de bedoeling van de Bergse architect Ad Kil van Ro&Ad Architecten. "Je kunt straks uitkijken over de West-Brabantse Waterlinie." Die uitkijktoren is onderdeel van het herstel van de waterlinie, zoals die nu volop in gang is. De toren komt te staan op de noordoostelijke punt van het fort, aan de kant van de Schansbaan. Hij wordt gemaakt van hout dat via een speciale procedure duurzaam wordt gemaakt. Er is voor hout gekozen, omdat het fort vroeger voor een belangrijk deel bestond uit zand, hout en wilgentenen. "Het materiaal is later weer te gebruiken of het kan gecomposteerd worden", zegt Kil. Want hij werkt al enige jaren volgens het principe van cradle-to-cradle. Duurzaam dus. De toren is modern van ontwerp, maar driehoekig en dat grijpt weer terug naar de driehoekige vormen van fort De Roovere. De trappen van de uitkijktoren kunnen dienst doen als tribune voor een klein openluchttheater op de terre, zeg maar het hart van het voormalige verdedigingswerk. Op de begane grond is ruimte voor een informatiecentrum over de vestinglinie die zich ooit uitstrekte van fort Moermont in Bergen op Zoom tot fort Henricus in Steenbergen. "De toren bouwen we als een spinnenweb van latten", zegt Kil. De uitkijktoren met bezoekerscentrum wordt in 2012 gerealiseerd.

Brug
Duurzaam en bijzonder is ook het ontwerp voor een brug bij fort De Roovere. In plaats van over het water heeft de architect een brug in het water van de gracht om het fort gedacht. "Als een soort loopgraaf." Zo'n 1,10 meter moet die diep worden, zodat volwassenen er ruim overheen kunnen kijken.

Wandelen o.l.v. een gids
De SBM (Stichting Bezichtiging Monumenten) organiseert tweemaal per maand een vrije wandeling over Fort De Roovere o.l.v. een gids. Dit is in het weekend, mei t/m oktober, de 2e zondag van de maand en de 4e zaterdag van 14.00u tot 15.30u. In de maanden november t/m april de 2e en 4e zondag van de maand van 13.00u tot 14.30u. Ook kan bij de VVV en SBM een wandeling besproken worden op een andere dag.

Literatuur
Johannes Sinke (overleden in 2008), die vlakbij het fort woonde en zich er decennialang voor heeft ingezet om het fort beter ‘op de kaart’ te krijgen, heeft in de loop der tijd een reeks publicaties over Fort De Roovere het licht doen zien. De meest recente, ‘De herontdekking van De Roovere en de West-Brabantse Waterlinie, 1944-1999’, met als ondertitel: ‘Nu in woorden: het verhaal van Johannes Sinke / De Roovere als buur’, verhaalt van Sinke’s ‘avonturen’ gedurende zijn strijd, die de laatste jaren duidelijk zijn vruchten begint af te werpen, door diverse uitgevoerde en nog uit te voeren maatregelen die het fort zijn oude glorie zo veel mogelijk moeten teruggeven.

Enkele overige publicaties uit het oeuvre van de heer Sinke (dat zo’n veertien publicaties beslaat) zijn:

(samen met Birgit Agemans) ‘Herschrijving, een weergave van het Journal du Siège du Berg op Zoom. Chapitre du Fort Rovers’. Uitg. gem. Halsteren, 1987. Dit werk is oorspronkelijk in 1750 in het Frans geschreven door Jakob van Eggers, destijds luitenant-kolonel in het Franse leger. Het geeft minutieus de situatie weer van het fort met omgeving in de tijd van de belegering van Bergen op Zoom in 1747. Na de verovering van Bergen op Zoom door de Fransen is Fort De Roovere ongeveer een half jaar in Franse handen geweest. Dankzij de vertaling van Sinke en Agemans is dit rapport voor Nederlandse historici veel toegankelijker geworden.

Over de ‘Kroniek van De Roovere’ (1993) stelt de toenmalige burgemeester P.M.M. de Jonge van de gemeente Halsteren in zijn voorwoord: “Op basis van grondig onderzoek en gedegen kennis van het terrein, een levendige beschrijving van een historisch belangrijk deel van onze gemeente en voor vele inwoners en bezoekers van onze gemeente zal de inhoud een onthullende verrassing zijn.”

‘Wandelen over wallen en schansen’ (wandelroute, 1995).