Vliegbasis Deelen
Vliegbasis Deelen stamt oorspronkelijk reeds uit begin 20e eeuw. Aanvankelijk was het niet meer dan een eenvoudige vliegstrip, onder de naam Kemperheide. De Duitsers hebben het vliegveld tussen mei 1940 en september 1944 fors uitgebreid naar de destijds modernste maatstaven, waaronder bombescherming en vergaande geïntegreerde camouflage. De toegepaste traditionele architectuur (Heimatschutz Architektur, een klassieke architectuurstroming verwant aan de Delftse School) harmonieert uitstekend met de landelijkheid van het landschap.
Het vliegveldcomplex van Deelen is met haar oppervlakte van 4.000 hectare groter dan het huidige Schiphol. Fliegerhorst Deelen, zoals het in de Tweede Wereldoorlog heette, omvatte niet alleen een enorm rolveld – het vliegterrein met de startbanen - maar op enige afstand daarvan ook een aantal gebouwencomplexen, die als brinkdorpjes in het bos zijn vormgegeven. Het concept kende op alle onderdelen bijzondere camouflagetechnieken om herkenning vanuit de lucht te bemoeilijken. Hiervan zijn de beschilderde startbanen een mooi voorbeeld. Verder zijn betonnen bunkers en hangars onherkenbaar vermomd als stijlvolle boerderijen langs bochtige weggetjes. Versterkte muren van 1 meter dik, geschilderde nepvensters, plaatstalen luiken en Duitse teksten verraden echter hun geschiedenis. Van deze bebouwing is relatief veel intact gebleven en dit alles verleent Deelen een unieke structuur. In 2007 heeft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed daarom het vliegveld, met in totaal 191 objecten en structuren verdeeld over 9 complexen, benoemd tot rijksmonument.
Beschermd zijn de meest markante objecten c.q. complexen Klein-Heidekamp (officierskolonie), Groot-Heidekamp (manschappenkolonie), Vrijland-Noord (technische werkplaats), Kop van Deelen (commandocentrum), bunker Diogenes (uniek vluchtleidingscentrum, al eerder rijksbeschermd), een handvol Wärmehalle (verwarmde werkplaatsen) en Splitterboxen (opstelplaats met aarden wal tegen granaatinslag), honderden meters start-, landings- en taxibanen, Flakstelle (bunkers voor luchtafweer) en een compenseerschijf (draaischijf voor ijking boordkompas).
De (inter)nationale waarde van Deelen als topmonument is gelegen in het totaalbeeld. Het is het meest compleet bewaarde militaire vliegveld uit de periode 1910-1950 en kan als exemplarisch worden beschouwd voor de geschiedenis van de militaire (luchtvaart)architectuur en stedenbouw van de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog. Alleen een zo compleet mogelijke bescherming doet recht aan de samenhang tussen de architectonische, stedenbouwkundige, functionele en historische aspecten van de diverse complexonderdelen.
Links
- Vliegbasis Deelen op Wikipedia.