Stoomgemaal De Cruquius

Stoomgemaal De Cruquius is een van de drie stoomgemalen die gebruikt zijn om de Haarlemmermeer tussen 1848 en 1852 droog te leggen en de Haarlemmermeer vervolgens droog te maken. De andere twee gemalen, Leeghwater en Lijnden werden in de loop der tijd vernieuwd, waarbij de capaciteit werd vergroot, zodat de Cruquius in 1932 overbodig werd.

Stichting De Cruquius
Het Koninklijk Instituut van Ingenieurs heeft de sloop kunnen verhinderen, waarna Stichting De Cruquius werd opgericht en het gemaal werd ingericht als museum van industriële geschiedenis. Mede hierdoor is de oorspronkelijke stoommachine behouden. Deze is enig in zijn soort en qua diameter de grootste van de wereld en vormt een hoogtepunt van het stoomtijdperk.

Het gebouw
Het gebouw is een prachtig voorbeeld van neogotische, industriële architectuur uit de 19e eeuw. Na een grondige restauratie, 1990-1995, is het nagenoeg in oorspronkelijke staat te bewonderen. Sinds 1973 staat het gemaal als 'jong' monument op de Rijksmonumentenlijst en wel als een van de 100 topmonumenten van ons land. Het gemaal is een monument van wereldformaat, blijkens de kwalificatie tot International Historical Mechanical Engineering Landmark door de American Association of Mechanical Engineers in 1991.

Indeling
In het oorspronkelijke ketelhuis en de aangrenzende ruimten geeft een instructieve tentoonstelling een beeld van Nederlands' strijd tegen het water. De waterstaatkundige geschiedenis van Nederland met het accent op een cruciale fase: de overgang van wind- op stoomkracht. Dit gebeurt met behulp van kaarten, foto's en videobeelden, maar ook van bewegende modellen en voorwerpen.

Centraal staat een grote maquette van Nederland, waarop de gevolgen van een stormvloed worden getoond. Ook is een indertijd door stoom aangedreven centrifugaalpomp te zien. Het is een der oudste, gemaakt door Gwynne in Hammersmith in 1879.

Daarnaast de gerestaureerde stoommachine, nu elektrisch aangedreven, met balansarm en pomp van het stoomgemaal de Arkelse Dam te Arkel uit 1826.

Restauratie
In 2009 heeft vereniging Hendrik de Keyser het complex verworven. Zij heeft in 2010 een grootschalig restauratieproject in gang gezet, dat ca. 5 jaar gaat duren. Nadere informatie over de restauratie van stoomgemaal De Cruquius.

Adres
Cruquiusdijk 27. Tel. 023-5285704. Site Stoomgemaal en Museum De Cruquius.

Literatuur
- Corpus Cruquius, 160 jaar stoomgemaal De Cruquius (online te bestellen) is niet alleen boek over de geschiedenis van het gemaal, er zit ook een cd-rom bij met meer dan 1.500 pagina's informatie!