Watertoren

In 2010 is het, volgens de architecten, op dat moment meest duurzame kantoorgebouw van Nederland opgeleverd: de watertoren in Bussum. De watertoren uit 1897 is gerenoveerd en daaraan is een nieuw kantoorgebouw gekoppeld van in totaal 3.500 m2. Het gebouw wekt z'n eigen energie op en heeft geen aansluiting op het riool.

Het initiatief voor dit project is in 2004 genomen door Michiel Haas van het Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie (NIBE) en Bob Custers van VOCUS architecten bna, samen het Bussums Watertoren Collectief. Voor Custers is de watertoren een springplank om met allerlei vernieuwende ideeën en innovatieve concepten bezig te zijn. "We besteden veel aandacht aan bijvoorbeeld materiaalgebruik, energiesystemen en onderhoud. In particuliere en projectmatige woningbouw passen we regelmatig lucht- en waterwarmtepompsystemen toe die behalve verwarmen ook koelen. We ontwerpen liever gebouwen met een natuurlijke ventilatie. Verder worden kunststof kozijnen in onze gebouwen vermeden." De architect vindt het bijzonder dat het project uiteindelijk van de grond is gekomen. "Het is opmerkelijk dat we dit als klein bedrijf tot stand hebben gebracht. Van de 'grote' jongens hebben we tot nu toe niets gehoord. En het is helemaal niet zo moeilijk. Het gebruik van duurzame technieken heeft 15 procent aan meerkosten opgeleverd. Dat verdien je uiteindelijk wel weer terug."

Bij de watertoren worden beproefde technieken gebruikt ten behoeve van energieopwekking, zoals warmte koude opslag, warmtepompen en warmtekrachtkoppeling. Alle energie wordt door eigen installaties opgewekt. Dat gebeurt door windenergie, zonnecellen en de warmtekrachtkoppeling.

Het gebouw voorziet volledig in de eigen energiebehoefte en heeft dan ook geen gasaansluiting nodig. "Bij de watertoren zijn we eigenlijk energieproducent. Alle elektriciteit die daar wordt opgewekt wordt enerzijds gebruikt in het gebouw zelf en wat we over hebben gaat terug. Dit is weliswaar een kleinschalig project, maar wel een voorbeeld van de manier hoe we in de toekomst grootschaliger gaan werken op bijvoorbeeld woonwijkniveau", vult Custers aan.

Ook op het gebied van waterverbruik scoort het project goed. Het pand heeft geen rioolaansluiting. "Het afvalwater wordt gezuiverd met een helofytenfilter. Het zuivere water dat daar uitkomt, wordt hergebruikt voor de toiletspoeling van alle toiletten in het gebouw. Daarmee wordt 80 procent van het drinkwaterverbruik gespaard en ontstaat een kleine waterkringloop met een geringe aanvulling van drinkwater. Op deze schaal is een helofytenfilter in Europa nog niet toegepast", aldus Custers.

Verder zorgt oud frituurvet zorgt voor energie voor de verwarming, papier wordt nauwelijks gebruikt en medewerkers komen per fiets of groene auto naar het werk. De watertoren heeft een waarde van 1026 op de Milieu Index Gebouwen. Die index geeft aan hoe duurzaam een gebouw is. De hoogste score tot nu toe werd gegeven aan het RWS-kantoor in Terneuzen met 323 punten. (bron: Vocus architecten en Gooi- en Eemlander, april 2010)

Watertoren Bussum duurzaamste bedrijfsgebouw 2011
De Watertoren Bussum is op 20 maart 2011 gekroond tot Duurzaamste Bedrijfsgebouw 2011. Nooit eerder werden bedrijfsgebouwen zo intensief op duurzaamheid onderzocht. Daarbij maakte de jury gebruik van erkende methodes (zoals BREAAM en GreenCalc+) en werden de aangemelde panden vergeleken via de GPR-score van W/E Adviseurs. Maar het laatste woord kwam van de jury: voorzitter Frans Evers (voormalig directeur-generaal van de Rijksgebouwendienst), Anne-Marie Rakhorst (directeur ingenieursbureau Search), Johan van de Gronden (directeur Wereld Natuur Fonds) en Elco Brinkman (voorzitter Bouwend Nederland). Unaniem kozen zij voor de Watertoren Bussum. De prijs is een initiatief van Technologietijdschrift De Ingenieur en VARA’s ‘Vroege Vogels’.

Drie jaar voor de toren uit 1897 zijn eeuwfeest zou vieren, werden de kranen en pompen gesloten. Het gebouw stond jarenlang leeg en dreigde te vervallen. Alle verbouwings- en renovatieplannen liepen financieel op niets uit. Tot het Bussums Watertoren Collectief werd opgericht door architect Bob Custers en Michiel Haas van het Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie. Zij maakten een plan voor een zeer duurzaam kantoorpand dat tegen de oude toren aan werd gebouwd. Daarmee werd het ook haalbaar om de oude toren geheel te renoveren.

Bijzonder aan deze prijs is dat ook allerlei moeilijk meetbare aspecten van de gebouwen zijn  meegewogen. De plek van het gebouw in zijn omgeving, voorbeeldfunctie, mogelijkheden voor volgende bewoners (als de opdrachtgever onverhoopt vertrekt). Een heel belangrijk punt dat de jury heeft bekeken betreft het vorige pand van de opdrachtgever. Als die zijn oude onderkomen leeg te huur of te koop aanbiedt zonder ervoor te zorgen dat er een goed volgend gebruik is geregeld dan viel de inzending af. Ook gebouwen die nog niet in gebruik zijn (en dus niet in de praktijk controleerbaar zijn) haalden de finale niet.

Volgens de jury waren er geen echte minpunten te noteren voor de winnaar. In twee van de rekenmodellen haalde het gebouw de hoogste score die ooit is gemeten. Bovendien is op vrijwel alle bouwaspecten en energiegebruik gelet. De Watertoren levert energie, zuivert zelf zijn afvalwater, benut warmte/koude opslag, wordt verwarmd met afgewerkt frituurvet, is klimaatneutraal.

In totaal werden 56 panden aangemeld voor de prijs, 41 voldeden aan de toelatingseisen en 24 hebben het hele traject tot de nominaties doorlopen. Uiteindelijk won de Watertoren het van drie andere genomineerde panden:
Gebouw X Hoge School Windesheim Zwolle, Architect: Broekbakama Rotterdam; NIOO Wageningen, Architect: Claus en Kaan; Rijkswaterstaat Terneuzen, Architect: opMaat. (bron: VARA's Vroege Vogels, 20-3-2011)

Links
- Voor nadere informatie zie de site Watertoren Bussum.