Sint Martinuskerk

De St. Martinuskerk (Breust), reeds vermeld in 965, werd kort nadat ze in 1393 werd verwoest weer opgebouwd. De kerk kreeg bij die herbouw zijn huidige basiliekvorm. Uitbreiding van het priesterkoor en aanbouw van beide sacristieën heeft plaats gevonden in respectievelijk 1722, 1851 en 1855.

De toren aan de westzijde stamt uit de 15e eeuw en werd in laatgotische stijl gebouwd. De torenspits, nu 42 meter hoog, werd in 1896 vernieuwd. Vooral de toren van het kerkgebouw doet ons opveren. Zoals veel Zuid-Limburgse kerktorens uit de hoge en late Middeleeuwen is deze opgetrokken van mergelsteen, maar deze is met elegante gotische bogen en traceringen geleed - zich zo onderscheidend van de toch vooral sobere en weerbare tijdgenoten.

Het schip achter deze toren is in het midden van de 19e eeuw ingrijpend verbouwd. De arcades die de hoofdbeuk van de zijbeuken scheiden, rusten op hergebruikte zuilen van Naamse steen met maaskapitelen. Het torenportaal heeft bijzondere trekken: het stergewelf is fraai en de latei is een aanwijzing dat hier eeuwen voor de torenbouw al gehecht werd aan fijne en bijzondere producten van ambachtelijkheid.

De latei heeft een bovenrand met twee flauwe hellingen die in een punt samenkomen. Hij is voorzien van drie gebeeldhouwde medaillons tussen bladranken. In de medaillons zijn steeds een mens en een dier in strijd te vinden (de middelste interpreteren als Samson en de leeuw is op zichzelf niet onlogisch, maar gaat voorbij aan de veelheid van dergelijke voorstellingen in de romaanse kunst die niet per se aan het oudtestamentische verhaal refereren. Het linker paar zou geduid kunnen worden als St. Michaël en de draak). Door de stijl van de reliëfs laat de latei zich in de tweede helft van de 12e eeuw plaatsen. De stijl is verfijnder dan de tegenwoordige verweerde staat - resultaat van een eerdere verblijfplaats waar de steen blootstond aan weersinvloeden - doet geloven. Binnen vindt de bezoeker ook een doopvont uit dezelfde periode als die van de latei.

De Martinuskerk is steeds de hoofdkerk van de parochie Breust-Eijsden geweest. Tegen de noordgevel is de grafkelder van de grafelijke familie De Geloes aangebouwd. In de kerk zelf zijn verschillende leden van de grafelijke familie Van Hoensbroeck, bewoners van kasteel Oost, begraven. De grafstenen zijn hier en daar nog identificeerbaar.

Links
- Sint Martinusparochie Breust-Eijsden.