Stelling van Amsterdam

De Stelling van Amsterdam was een verdedigingslinie, gelegen op 15 tot 20 kilometer rond het centrum van Amsterdam. De stelling is 135 kilometer lang, bevat 46 forten en batterijen en is aangelegd van 1880 tot 1920.

In 1996 is de Stelling van Amsterdam in haar geheel op de UNESCO werelderfgoedlijst geplaatst. In 2005 is het door het Ministerie van VROM aangewezen als Nationaal Landschap vanwege het samenhangende systeem van forten, dijken, kanalen en inundatiekommen, het groene en relatief stille karakter en de relatief grote openheid.

Primair was de Stelling van Amsterdam een waterlinie. In geval van vijandelijkheden zouden grote delen van het gebied rond Amsterdam onder water worden gezet. De vijand zou dan niet kunnen oprukken. Amsterdam zou fungeren als nationaal redoute, als het laatste bastion van Nederland. De forten werden gesitueerd op plaatsen waar de waterlinie wordt doorkruist door dijken, wegen, of spoorlijnen. Ook plaatsen waar het water diep genoeg was voor varen met boten waren kwetsbaar. Op die plaatsen zou de oprukkende vijand niet door het water worden tegengehouden, zodat hij op deze plekken onder vuur genomen moest kunnen worden. In het militaire jargon stonden deze wegen etc. bekend als accessen.

De Stelling van Amsterdam heeft nooit dienst gedaan. Door de opkomst van het vliegtuig verloor de stelling na de Eerste Wereldoorlog snel aan militaire betekenis. Zij bleef echter grotendeels behouden, en de militaire status is pas in 1963 opgeheven.

Landschap
Niet alleen de Stelling van Amsterdam zelf, ook het landschap rondom de Stelling, de zogeheten biotoop, wordt beschermd. De provincie Noord-Holland heeft in een plan vastgelegd dat bebouwing rond het gebied aan banden wordt gelegd. Agrarische bebouwing is mogelijk, zolang die is ingepast in het landschap.

Bij de bouw van de fortenring rond de hoofdstad, in de 19e en begin 20e eeuw, werd bepaald dat in het schootsveld van de forten niet mocht worden gebouwd. Dat heeft ervoor gezorgd dat het landschap rond de Stelling open is gebleven. De provincie wil de unieke omgeving behouden voor de toekomst. Het ruimtelijk kwaliteitsplan is gericht op bescherming van de 'kernzone': 1 kilometer rondom elk fort en 100 meter aan weerszijden van de dijken. Hiermee wil de provincie de authentieke schootcirkels en hoofdverdedigingslijn zoveel mogelijk behouden. Ook wil de provincie een groene en relatief stille ring rond Amsterdam maken en de samenhang in het systeem van forten, dijken, kanalen en inundatiekommen (de gebieden die onder water gezet konden worden) veiligstellen.

Bebouwing rondom het gebied wordt daarom aan banden gelegd. Uitzondering hierop zijn bestaande afspraken over woningbouw en bebouwing die de ruimtelijke kwaliteit van de Stelling verbetert. Ook agrarische bebouwing is mogelijk, zolang die is ingepast in het landschap. (bron: Provincie Noord-Holland, 26-9-2008)

Recreatie
Lange Afstands Wandeling (LAW) Stelling van Amsterdam
In 2009 is langs de Stelling van Amsterdam een Lange Afstands Wandeling (LAW) aangelegd. De route is 135 kilometer lang. Speciaal voor de route is een aantal overstapjes over boerenhekken aangebracht. De route is bewegwijzerdg met geelrode markeringstekens.

Links
- Nadere informatie over de Stelling van Amsterdam op Wikipedia, met o.a. een overzicht van de 46 forten en batterijen.
- Site over de Stelling van Amsterdam van Cultureel Erfgoed Noord-Holland.
- Site over de Stelling van Amsterdam van dé fortoloog René Ros.