Berkum / Brinkhoek / Bruggenhoek / Veldhoek

Status
- Berkum is een wijk voorheen dorp in de provincie Overijssel, in de streek Salland, gemeente Zwolle. T/m 31-7-1967 gemeente Zwollerkerspel.
- Berkum staat tegenwoordig te boek als wijk van Zwolle. Vanouds een buurtschap en later een dorp, wordt het tegenwoordig als wijk van Zwolle beschouwd omdat het binnen de bebouwde kom van die stad is komen te liggen (rond Berkum staan ook komborden Zwolle). Bijzonder is dat Berkum nog steeds los van de stad Zwolle ligt en je het in die zin nog steeds als dorp zou kunnen beschouwen. Het wordt namelijk van de (rest van de) stad gescheiden door de N35 in het W. Oneenduidig is ook dat op richtingborden in de buurt Berkum nog wel als plaatsnaam wordt aangegeven (want wit op blauw).
- Om het huidige Berkum heen is nog sprake van de buurtschappen Brinkhoek (die vroeger Berkum-Brinkhoek heette), Bruggenhoek (die vroeger Berkum-Bruggenhoek heette) en Veldhoek (die vroeger Berkum-Veldhoek heette).

Naam
Oudere vermeldingen
1233? Barkmen, 1364 Bircmede, 1456 Berkman, 1801 Berkmen, 1840 Berkum.
Naamsverklaring
- Berkum: een samenstelling met berk (boomnaam). Tot in de 16e eeuw wordt de plaats Bircmede 'berkenweide'? gespeld. Indien de oude vorm uit 1233 correct is, dan wisselde het gebruik van men en mede al vroeg. Dezelfde onstandvastigheid van men is ook van andere namen bekend, waar men wisselt met munde en mende (zie ook bij Bathmen).(1)
- Brinkhoek: volgens de gemeentenatlas van 1867 was Berkum onderverdeeld in Brinkhoek,  Bruggenhoek, Poepershoek en Veldhoek. In 1364 wordt onder Berkum een erve Brinckyng vermeld, waarin brink '(gras)rand, erf om boerenhoeve, dorpsplein'.(2)
- Poepershoek (oudere vermeldingen: Poepenhoek, Volkstelling 1840 (3) Goepenhoek [dat is wellicht een drukfout], Berkum-Poepershoek is de oude naam van wat nu Berkum heet). Over de herkomst van de naam Poepershoek schrijft het Historisch Centrum Overijssel: "In Zwollerkerspel was in de 18e eeuw meer dan 90 procent van de grond eigendom van de adel, terwijl maar liefst 1/3 deel van de bevolking zich in leven moest zien te houden als dagloner. De 18e eeuw is dan ook een periode van sterke migratie. Ten eerste was er een grote trek van dienstboden naar Holland. Ten tweede trokken jaarlijks hannekemaaiers en marskramers in textiel uit de streek rond Mettingen naar Holland. Via het naar hen genoemde Poepershoek bij Berkum (die Duitse seizoensarbeiders werden 'poepen' genoemd, red.), gingen zij naar Friesland en Holland om daar als seizoenarbeiders te werken. Niet alleen profiteerden de Zwolse herbergen van die jaarlijkse trek, maar ook bleven er heel wat Duitsers hangen, bijvoorbeeld door huwelijk, waarna hun kinderen of kleinkinderen naar Holland trokken. Zwolle kan in die tijd dus gelden als een genealogische doorlaatpost."

Ligging
- Zowel de wijk Berkum als de buurtschappen Brinkhoek, Bruggenhoek en Veldhoek liggen O van de stad Zwolle.

Statistische gegevens
- In 1840 had Berkum in totaal ca. 500 inwoners, verdeeld in de buurtschappen Berkum-Brinkhoek 15/102 (= huizen/inwoners), Berkum-Bruggenhoek 23/133, Berkun-Poepershoek 22/137 en Berkum-Veldhoek 21/134.

Geschiedenis
De Berkumerbrug over de Vecht is in 1451 door de stad Zwolle aangelegd.

Berkum grenst aan de Nemelenberg, waarop vroeger het klooster Agnesberg lag.

Van buurtschap naar dorp
Wat nu Berkum heet, heette oorspronkelijk Berkum-Poepershoek. Deze buurtschap werd een dorp door de bouw van de protestantse kerk in de jaren twintig van de 20e eeuw aan de Kranenburgweg, ter hoogte van het huidige Kerkepad, dat nog aan die kerk herinnert. Eind jaren vijftig is deze kerk opgevolgd door de kerk aan de Campherbeeklaan.

Postale gegevens
Van 1961-1972 was er een postkantoortje genaamd Zwolle / Berkum / Campherbeeklaan. Toen werd Berkum kennelijk nog als 'plaats' beschouwd. Medio 1972 is die naam veranderd in Zwolle / Campherbeeklaan, waarna het kantoortje nog in dat jaar is gesloten. Een afstempeling met die naam is dus zeldzaam want is dus maar heel kort in gebruik geweest.

Recente ontwikkelingen
Berkum-Veldhoek
In deze landelijke buurt van Berkum zouden volgens het Structuurplan 2030 van de gemeente Zwolle ca. 2.000 woningen moeten komen. Volgens wethouder Hennie Kenkhuis is de kans dat dit ook daadwerkelijk gaat gebeuren echter klein. Er moet waarschijnlijk wel een weg komen voor de ontsluiting van de N35, maar het meest logische is om die mee te laten lopen met het treinspoor, aldus Kenkhuis. Dat zei hij bij de feestelijke opening van de Westerveldse Aa in december 2009. Deze verwaarloosde beek is in 2009 in oude glorie hersteld. Bij de feestelijke opening werd met het plaatsen van een ooievaarsnest de zege van de natuur op de verstedelijking gevierd.

Links
- Wijkvereniging Berkum.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
3. 3. Alphabetisch register van alle bewoonde oorden des rijks (met o.a. Volkstelling 1840, red.),
   De erven Doorman
   , p.448, (1850)