Agelo

Agelo

Onderdelen

Natuur en recreatie (2)

lokatie

samenvatting:

Status
- Agelo is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Dinkelland. T/m 2000 gemeente Denekamp.
- In het postcodeboek (postcode 7636) en in de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) bestaat alleen de woonplaatsnaam Agelo. In de praktijk is er echter sprake van twee buurtschappen: Klein Agelo (zonder plaatsnaambord) en Groot-Agelo (met wit plaatsnaambord waar het met koppelteken staat, en richtingwijzer waar het zonder koppelteken staat). Verder is er ook nog sprake van een buurtje West Agelo (met o.a. een pand genaamd Westeragel), ZW van Groot-Agelo, maar dat heeft geen plaatsnaambord en wordt ook in de provincie-atlas Overijssel (1) niet als plaats gezien, dus wordt het kennelijk geacht onderdeel uit te maken van Groot-Agelo.
- Formeel is Agelo zoals hierboven toegelicht, een aparte woonplaats. In de praktijk valt het als buurtschap, net als de nabijgelegen buurtschappen en eveneens formele woonplaatsen Nutter en Oud Ootmarsum, onder de stad Ootmarsum (maar dat was t/m 2000 een aparte gemeente naast de gemeente Denekamp, vandaar dat Agelo, Nutter en Oud Ootmarsum als destijds buurtschappen in de gemeente Denekamp, in de jaren zeventig eigen postcodes en woonplaatsnamen hebben gekregen, omdat men ze toen niet onder Ootmarsum kón laten vallen, omdat dat immers in een andere gemeente lag).

Naam
Lokale schrijfwijze/uitspraak
In het Nedersaksisch Groot Oagel en Klean Oagel of Lutteken Oagel of Lutken Oagel.
Oudere schrijfwijzen
Groot-Agelo: 1272 Agelo, 1298-1304 Aglo, 1385 apud Aghelo, Aglo, 1408 Agele, 1475 Grote Aglo.
Klein Agelo: 1321 Ageloe, 1408 Luttiken Agele, 1475 Lutteke Agelo, 1839 Klein Agelo of Lutteken Agele.
Naamsverklaring
De naam Agelo is een samenstelling van de persoonsnaam Ago en lo 'bos'. (2)

Ligging
- Klein Agelo ligt direct Z en ZO van Ootmarsum. Het betreft het NO deel van postcodegebied Agelo 7636. Tot Klein Agelo kunnen de volgende wegen worden gerekend: Dusinksweg, Timmusweg, Rossummerstraat (ged.), Steenmatenweg, Alleeweg even nummers.
- Groot-Agelo ligt ZW van Ootmarsum, rond de Weerselosestraat, richting Reutum.

Statistische gegevens
- In de Volkstelling van 1840 zijn Klein Agelo en Groot Agelo samen geteld en hadden zij samen 108 huizen met 570 inwoners.
- Thans omvatten de buurtschappen samen ca. 250 huizen met ca. 600 inwoners.

Geschiedenis
De 'bergen' en zwerfkeien in Agelo e.o.
De Zonnenberg (52m), N van Groot Agelo, is evenals de Kuiperberg (79m) bij Ootmarsum en de Tankenberg (84m) bij Oldenzaal, een stuwwal uit de Saale tijd (150.000 jaar geleden). Grote ijstongen met een breedte van soms tientallen kilometers dringen in die tijd vanuit het noorden Nederland binnen. Voor het ijs uit, maar ook zijdelings, worden grondlagen opgestuwd. Zo ontstaan er stuwwallen, onder meer in Twente. Door het gewicht van de schuivende ijsmassa wordt grond eronder fijngewreven tot leem. Ook neemt het ijs op zijn weg allerlei materiaal onveranderd mee. Dit mengsel van keien, zand en leem wordt keileem genoemd.

Elk jaar weer komen boeren bij het ploegen de keien tegen. Lang is dan ook gedacht dat de keien in de grond groeiden, maar het is de vorst die ze omhoog duwt. Naast de decoratieve waarde van de keien, ook wel zwerfstenen genoemd, worden de kleinere gebruikt voor afscheidingsmuurtjes (bijv. rond de kerk in Ootmarsum), de grote als markeringssteen of scheed (scheiding) steen. Tevens worden de keien vaak gebruikt ter accentuering van monumenten.

De Glimmer Granieten Zwerfsteen die bij de laatste verbouwing (september 2000) in de fundering van café-restaurant Groot Agelo werd gevonden, is 1200 miljoen jaar geleden vanuit Zuid Zweden in Agelo terechtgekomen.

- Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Agelo, kunt u terecht bij de Stichting Vrienden van Agelo. Zij bestuderen en publiceren over verleden en heden van Agelo.

Recente ontwikkelingen
Bij Klein Agelo rukt tussen de Alleeweg en de Timmusweg de nieuwbouw van Ootmarsum op.

Bezienswaardigheden
- Het oorlogsmonument aan de Zonnenbergweg, ter herdenking van gevallen geallieerde militairen, is een koperen borstbeeld van een vliegenier met een omhooggerichte blik.

Jaarlijkse evenementen
- Carnaval. De buurtschappen Groot Agelo en Klein Agelo hebben een eigen carnavalsvereniging: CV De Keistenen, die tijdens carnaval de buurtschap op zijn kop zet.
- Pinksterbroed en de brooduitdeling op de Ageleres zijn hier nog jaarlijks terugkerende tradities. Artikel over de jaarlijkse brooduitdeling (2e pinksterdag) in Agelo.
- Districtskampioenschap wielrennen op de weg (2e pinksterdag).

Natuur en recreatie
- In het zuidoosten van de buurtschap Agelo en in het aangrenzende noorden van de buurtschap Volthe ligt het Natura 2000-gebied Achter de Voort, Agelerbroek en Voltherbroek.

- Alpentuin Agelo.

- De Tilligter Beek loopt o.a. langs de oostelijk van Klein Agelo lopende Kooiweg, met een mooi wandelpad.

- Speeltuin bij Café Rouwers, Denekamperstraat 74, 7636 PA Agelo. Tel. 0541-291205. Alhoewel met postcode van Agelo is dit een grensgeval tussen Klein Agelo / Ootmarsum / Tilligte. Maar topografisch gezien hoort het nog net bij (Klein) Agelo.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Agelo (online te boeken).

Literatuur
- In 2009 is Het markenboek van Agelo 1645-1843 verschenen. Het betreft de oorspronkelijke teksten, voor het leesgemak ook voorzien van een hedendaagse vertaling.

Links
- Zorgboerderij Wiegink.