IJzeren

IJzeren

lokatie

samenvatting:

Status
- IJzeren is een buurtschap in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Valkenburg aan de Geul. T/m 30-9-1940 grotendeels gemeente Oud-Valkenburg (over naar gemeente Valkenburg-Houthem, in 1982 over naar gemeente Valkenburg aan de Geul), t/m 1981 tevens gedeeltelijk gemeente Wijlre.
- De buurtschap IJzeren valt onder het dorp Sibbe, met dien verstande dat Sibbe geen eigen postcode en postale woonplaats heeft en beide derhalve voor de postadressen 'in' Valkenburg liggen.

Naam
In het Limburgs
Iêzere.
Oudere vermeldingen
1603 Yseren, 1631 Iseren, ca. 1775 Yseren, 1840 Iseren, 1842 Yzeren.
Naamsverklaring
- Herkomst en betekenis onbekend. Misschien te vergelijken met IJzeren (België, bij Halen), ca. 1050 kopie eind 11e eeuw Iserna, 1166 kopie midden 13e eeuw Isern 'nederzetting aan de IJzer*' (andere naam voor de Gete?).(1)
* Gereconstrueerde vorm.
- G.D. Franquinet schrijft in 'Plaatsnamen in Limburg' (jaarboekje van Limburg, 1873, blz. 200): "Nog twee namen, die op den bodem betrekking hebben, dienen vermeld te worden. Deze zijn Bree en Yzeren, Yzeren, gehucht van Oud-Valkenburg, en Iseren, gehucht van Wylré. De eenige namen van ons gewest, die betrekking hebben op 't mineraal gebied. In 't Latijn vertaalde men hen door ferrum; want de adellijke familie van Yzeren wordt in Latijnsche akten van de 14e eeuw De Ferro vermeld; onder anderen Lisa de Ferro in 1356 (Chr. Quix, Geschichte von der ehemaligen Rechtsabtei Burtscheid, Aachen, 1834, Urkunde)."

Ligging
De buurtschap IJzeren ligt direct ZO van Sibbe.

Statistische gegevens
- In 1840 omvatte de buurtschap IJzeren 34 huizen met 160 inwoners in de gemeente Oud-Valkenburg en 5 huizen met 36 inwoners in de gemeente Wijlre.
- Tegenwoordig heeft IJzeren ca. 120 huizen met ca. 300 inwoners.

Geschiedenis
In IJzeren ligt de Heerstraat (die in de Topografische atlas Limburg (2) als aparte buurtschap wordt gezien maar dat lijkt ons wat overdreven), een oude heerweg van Maastricht naar Aken, wellicht zelfs van Romeinse oorsprong. Of IJzeren daarmee ouder is dan Sibbe valt niet te zeggen, aangezien er geen archeologische opgravingen hebben plaatsgevonden. Of de naam van het dorp is afgeleid van ijzer, dat zich hier in de grond zou bevinden, is evenmin ooit vastgesteld.

Bezienswaardigheden
- In IJzeren staat een aantal boerderijen van mergel en in vakwerk. 5 hoeven in IJzeren zijn rijksmonumenten.
- Kapel uit 1955, gewijd aan Maria, Maagd van Lourdes.
- Drie oude waterputten (bij Groenstraat 1, bij Groenstraat 9 en bij de kapel).

Links
- Kernoverleg Sibbe-IJzeren.